رجال عصر مشروطیت: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - ':ت' به ': ت')
    جز (جایگزینی متن - 'هها' به 'ه‌ها')
    برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
     
    (۴۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class='wikiInfo'>
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    [[پرونده:NUR11401J1.jpg|بندانگشتی|رجال عصر مشروطیت]]
    | تصویر =NUR11401J1.jpg
    {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
    | عنوان =رجال عصر مشروطیت
    |+ |
    | عنوان‌های دیگر =
    |-
    | پدیدآوران =  
    ! نام کتاب!! data-type='bookName'|رجال عصر مشروطیت
    [[یغمایی‏، حبیب]] (به کوشش)
    |-
    |نام های دیگر کتاب
    |data-type='otherBookNames'|
    |-
    |پدیدآورندگان
    |data-type='authors'|[[یغمایی‏، حبیب]] (به کوشش)


    [[علوی رضوی، ابوالحسن]] (نويسنده)
    [[علوی رضوی، سید ابوالحسن]] (نویسنده)


    [[افشار، ایرج]] (بازخواني)
    [[افشار، ایرج]] (بازخواني)
    |-
    | زبان =فارسی
    |زبان  
    | کد کنگره =‏DSR‎‏ ‎‏1440‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏8‎‏ر‎‏3‎‏
    |data-type='language'|فارسی
    | موضوع =
    |-
    ایران - تاریخ - انقلاب مشروطه، 1324 - 1327ق. - سرگذشتنامه
    |کد کنگره  
    |data-type='congeressCode' style='direction:ltr'|‏DSR‎‏ ‎‏1440‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏8‎‏ر‎‏3‎‏
    |-
    |موضوع  
    |data-type='subject'|ایران - تاریخ - انقلاب مشروطه، 1324 - 1327ق. - سرگذشتنامه


    سیاستمداران ایرانی - قرن 13ق.
    سیاستمداران ایرانی - قرن 13ق.
    |-
    | ناشر =
    |ناشر  
    اساطير
    |data-type='publisher'|اساطير
    | مکان نشر =تهران - ایران
    |-
    | سال نشر = 1385 ش  
    |مکان نشر  
    |data-type='publishPlace'|تهران - ایران
    |-
    |سال نشر  
    |data-type='publishYear'| 1385 هـ.ش  
    |-class='articleCode'
    |کد اتوماسیون
    |data-type='automationCode'|AUTOMATIONCODE11401AUTOMATIONCODE
    |}
    </div>


    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE11401AUTOMATIONCODE
    | چاپ =2
    | شابک =964-331-070-1
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =11401
    | کتابخوان همراه نور =11401
    | کد پدیدآور =
    | پس از =
    | پیش از =
    }}


    == معرفى اجمالى ==
    '''رجال عصر مشروطيت'''، نوشته [[علوی رضوی، سید ابوالحسن|ابوالحسن علوى]]، به كوشش نخستين [[یغمایی‏، حبیب|حبيب يغمايى]] و بازخوانى و باز چاپ [[افشار، ایرج|ايرج افشار]]، جُنگى از يادداشت‌هاى [[علوی رضوی، سید ابوالحسن|سيد ابوالحسن علوى]]، فرزند سيد محمد صراف تهرانى، نماينده مردم تهران در دوره نخست مجلس، درباره ویژگی‌ها و خصال مردان عصر مشروطه است كه آنها را در 1336 هجرى قمرى در برلين نوشت.  [[یغمایی، حبیب|مرحوم يغمايى]] پس از سامان دان آن  در دوره پنجم مجله يغما، چاپ كرد و پس از بازخوانى [[افشار، ایرج|افشار]] سرانجام به نام رجال عصر مشروطيت منتشر شد.
    == ساختار ==
    اين سرگذشتنامه (شرح حال) را [[یغمایی، حبیب|مرحوم يغمايى]] از برگه‌هاى پوسيده و مانده در دست سيد حسن تقيزاده سامان داد و آن را در مجله يغما به نام رجال صدر مشروطيت جاودان ساخت، اما نامش در اينجا به دليل دربرداشتن سرگذشت برخى از افراد كه در جنبش مشروطه تأثيرگذار نبودند، به رجال عصر مشروطيت بدل شد. [[یغمایی، حبیب|مرحوم يغمايى]] نيز اين نام را پذيرفت. شرح حال رجال مشروطه، بر پايه حروف الفبا سامان يافته و يادداشتها درباره هر يك از آنان جداگانه در برگهاى نوشته شده و سرانجام در قالب اين كتاب گنجيده است. عبارتها و تركيبهاى اين كتاب، بسيار ساده و روان و لطيفند و به‌گمان، اين سادگى و راستى در نوشتن مطالب نيز مقصود بوده است.


    برخى از گزارشهاى نویسنده به دليل زنده بودن شمارى از رجال مشروطه در روزگار وى، به زبان حال (مضارع) ادا می‌شوند، اما زمان فعلهاى پاره‌اى از آنها گذشته (ماضى) است.


    رجال عصر مشروطيت، نوشته ابوالحسن علوى، به كوشش نخستين [[یغمایی‏، حبیب|حبيب يغمايى]] و بازخوانى و باز چاپ ايرج افشار
    == گزارش محتوا ==
    كمابيش همه يادداشتها / سرگذشتنامه‌هاى كتاب، نام كوچك و بزرگ، زادگاه و تاريخ مرگ، تبار و كارهاى مهم شخصيتهاى تأثيرگذار را در روزگار مشروطه، در بردارند. فهرست الفبايى اين افراد، از آشتيانى (ميرزا هاشم) آغاز می‌شود و به يمين‌الملك (حاجى ميرزا عليخان معزالسلطان) پايان مييابد. سرگذشت يازده تن ديگر از آنان نيز در بخش دوم كتاب آمده است، اما اين بخش از نظم الفبايى برخوردار نيست.


    اين كتاب، جُنگى از يادداشتهاى سيد ابوالحسن علوى، فرزند سيد محمد صراف تهرانى، نماينده مردم تهران در دوره نخست مجلس، درباره ويژگيها و خصال مردان عصر مشروطه است كه آنها را در 1336 هجرى قمرى در برلين نوشت و مرحوم يغمايى آنها را سامان داد و در دوره پنجم مجله يغما، چاپ كرد و پس از بازخوانى افشار سرانجام به نام رجال عصر مشروطيت منتشر شد.
    نویسنده افزون بر ویژگی‌هاى پيشگفته، كمابيش به سن، سفرها، لقبها، شغلها، تحصيلات، کتاب‌ها و ديگر آثار، بيماريها و خدمات هر يك از آن رجال اشاره می‌كند. ارزيابيها و داوريهاى نویسنده را نيز درباره برخى از آنان، در اين يادداشتها می‌توان يافت. تاريخ ايران در روزگار مشروطه نيز كمابيش از ميان گزارشها و نوشته‌هاى نویسنده كتاب، فراچنگ می‌آید.


    == ساختار ==
    براى نمونه، او به تعطيل شدن مجلس در يادداشتى درباره سيد حسين اردبيلى اشاره می‌كند يا در يادداشت خود درباره ميرزا رضاخان ارفعال‌دوله، از «استقراض دولت ايران از روس» در 1317 و در نوشتهاش درباره [[دهخدا، علی‌اکبر|على اكبر دهخدا]] به بسته شدن مجلس به توپ (1326) خبر ميدهد.


    اين اثر ارزشمند كه به دانشنامه‌اى درباره رجال عصر مشروطيت ميماند، چيزهايى را از زندگى سياسى آنان روشن می‌سازد كه شايد آنها را در سندهاى ديگر اين برهه از تاريخ كشور نتوان يافت. نام افراد شهيرى مانند ستارخان، ثقةالاسلام اصفهانى (حاجى آقا نورالله)، شيخ فضل‌الله نورى، ميرزا حسن خان مشير‌الدوله، ميرزا احمدخان قوام السلطنه، سيد حسن مدرس و ميرزا محمد صادق طباطبايى در جرگه مردان تأثيرگذار آن عصر ديده می‌شود. نویسنده همچنين از نام كوچك و بزرگ اصلى و نام يا لقب شهير آن رجال آنان ياد می‌كند. گزارش درباره عزل شدن اين افراد از شغلهاى خود يا نصب شدنشان در جايگاه‌هاى سياسى - اجتماعى، از ديگر ویژگی‌هاى اين سرگذشتنامه‌هاى كوتاه به شمار می‌رود. اندازه توانگرى يا فقر (دارایيها يا نادارى مالى) رجال مشروطه، نيز از ميان اين شرح‌حالها دستيافتنى است.


    اين سرگذشتنامه (شرح حال) را مرحوم يغمايى از برگههاى پوسيده و مانده در دست سيد حسن تقيزاده سامان داد و آن را در مجله يغما به نام رجال صدر مشروطيت جاودان ساخت، اما نامش در اينجا به دليل دربرداشتن سرگذشت برخى از افراد كه در جنبش مشروطه تأثيرگذار نبودند، به رجال عصر مشروطيت بدل شد. مرحوم يغمايى نيز اين نام را پذيرفت. شرح حال رجال مشروطه، بر پايه حروف الفبا سامان يافته و يادداشتها درباره هر يك از آنان جداگانه در برگهاى نوشته شده و سرانجام در قالب اين كتاب گنجيده است. عبارتها و تركيبهاى اين كتاب، بسيار ساده و روان و لطيفند و بهگمان، اين سادگى و راستى در نوشتن مطالب نيز مقصود بوده است.
    == وضعيت كتاب ==


    برخى از گزارشهاى نويسنده به دليل زنده بودن شمارى از رجال مشروطه در روزگار وى، به زبان حال (مضارع) ادا ميشوند، اما زمان فعلهاى پارهاى از آنها گذشته (ماضى) است.


    == گزارش محتوا ==
    نویسنده در دوران زندگی‌اش در برلين (دوران همكارى با كميته مليّون ايرانى) به نوشتن اين يادداشتها دست زد. گروهى از ايرانيان در آن روزگار به رهبرى سيد حسن تقي‌زاده در آلمان گرد آمده بودند و به كمك مالى و پشتيبانى آلمانیان، به مبارزه سياسى با روسيه و انگلستان می‌پرداختند. آنان در برخى از كارهايشان با گروهى هم‌آوازى ميكردند كه به رهبرى سيد حسن مدرس نظام‌السلطنه از تهران به کرمانشاه هجرت كرده بودند و همان سياست را پى ميگرفتند. از شيوه نوشتار علوى می‌توان گمان زد كه وى اين سرگذشتها را به ويژه براى آگاهى آلمانیان فراهم می‌آورد تا آنان با خواندن ترجمه آلمانى اين نوشته‌ها، شخصيتهاى ايرانى را بشناسند.


    اصل اين نوشته‌ها كه در اوراق بازمانده از دفتر مجله كاوه نزد تقي‌زاده بود، با راهنمايى و آگاهى وى فراهم آمد. او آنها را پس از جنگ دوم جهانى از اروپا به ايران آورد و اين بخش (درونمايه همين كتاب) را در 1330 به يغمايى سپرد. سرگذشتها در چاپ دوم كتاب (همين نسخه) به صاحبان لقبها و افراد پرآوازه معنوَن شده‌اند و واژگانى مانند سيد، حاجى، ملا، آقا، ميرزا و... در عنوانها ديده نمی‌شود. سرگذشت يازده تن ديگر از رجال عصر مشروطيت به قلم [[علوی رضوی، سید ابوالحسن|علوى]] در شماره هشتم مجله آينده چاپ شده بود كه جناب [[افشار، ایرج|افشار]] سرگذشت دست يافتنش را بدانها در مقدمه خود بازگفته و آنها را بر اين كتاب افزوده است.


    كمابيش همه يادداشتها / سرگذشتنامههاى كتاب، نام كوچك و بزرگ، زادگاه و تاريخ مرگ، تبار و كارهاى مهم شخصيتهاى تأثيرگذار را در روزگار مشروطه، در بردارند. فهرست الفبايى اين افراد، از آشتيانى (ميرزا هاشم) آغاز ميشود و به يمينالملك (حاجى ميرزا عليخان معزالسلطان) پايان مييابد. سرگذشت يازده تن ديگر از آنان نيز در بخش دوم كتاب آمده است، اما اين بخش از نظم الفبايى برخوردار نيست.
    بر پايه گفتار يغمايى، شمارى از رجال سرشناس و شهير عصر مشروطه از اين يادداشتها حذف شده‌اند و گمان نمی‌رود كه نویسنده آنان را فراموش كرده باشد. گفتنى است خط يادداشتها يكسان است و بالاى بيشتر آنها جمله «ترجمه شد» ديده می‌شود. نمونه‌هايى از «كاغذهاى مقوايى» كه يادداشتهاى [[علوی رضوی، سید ابوالحسن|علوى]] را دربرداشتند و به گمان به آلمانى ترجمه می‌شدند، در آغاز كتاب آمده است. همچنين عكسهاى سى تَن از مردان يادشده در كتاب، در بخش سوم آن و نمايه كسان، جايها، روزنامه‌ها و کتاب‌ها، در پايان اين اثر گنجانده شده‌اند. عكسهاى [[علوی رضوی، سید ابوالحسن|سيد ابوالحسن علوى]]، علامير و تقي زاده در آغاز كتاب و پانوشتهاى سودمند آن نيز از افزودنيهاى بازخوانِ محترم آن است.


    نويسنده افزون بر ويژگيهاى پيشگفته، كمابيش به سن، سفرها، لقبها، شغلها، تحصيلات، كتابها و ديگر آثار، بيماريها و خدمات هر يك از آن رجال اشاره ميكند. ارزيابيها و داوريهاى نويسنده را نيز درباره برخى از آنان، در اين يادداشتها ميتوان يافت. تاريخ ايران در روزگار مشروطه نيز كمابيش از ميان گزارشها و نوشتههاى نويسنده كتاب، فراچنگ ميآيد.
    == منابع مقاله ==


    براى نمونه، او به تعطيل شدن مجلس در يادداشتى درباره سيد حسين اردبيلى اشاره ميكند يا در يادداشت خود درباره ميرزا رضاخان ارفعالدوله، از «استقراض دولت ايران از روس» در 1317 و در نوشتهاش درباره على اكبر دهخدا به بسته شدن مجلس به توپ (1326) خبر ميدهد.
    متن كتاب.
     
    اين اثر ارزشمند كه به دانشنامهاى درباره رجال عصر مشروطيت ميماند، چيزهايى را از زندگى سياسى آنان روشن ميسازد كه شايد آنها را در سندهاى ديگر اين برهه از تاريخ كشور نتوان يافت. نام افراد شهيرى مانند ستارخان، ثقةالاسلام اصفهانى (حاجى آقا نور الله)، شيخ فضل الله نورى، ميرزا حسن خان مشير الدوله، ميرزا احمدخان قوام السلطنه، سيد حسن مدرس و ميرزا محمد صادق طباطبايى در جرگه مردان تأثيرگذار آن عصر ديده ميشود. نويسنده همچنين از نام كوچك و بزرگ اصلى و نام يا لقب شهير آن رجال آنان ياد ميكند. گزارش درباره عزل شدن اين افراد از شغلهاى خود يا نصب شدنشان در جايگاههاى سياسى - اجتماعى، از ديگر ويژگيهاى اين سرگذشتنامههاى كوتاه به شمار ميرود. اندازه توانگرى يا فقر (داراييها يا نادارى مالى) رجال مشروطه، نيز از ميان اين شرححالها دستيافتنى است.
     
    == وضعيت كتاب ==


    مقدمه و پيش سخن بازخوان كتاب.
    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}


    نويسنده در دوران زندگياش در برلين (دوران همكارى با كميته مليّون ايرانى) به نوشتن اين يادداشتها دست زد. گروهى از ايرانيان در آن روزگار به رهبرى سيد حسن تقيزاده در آلمان گرد آمده بودند و به كمك مالى و پشتيبانى آلمانيان، به مبارزه سياسى با روسيه و انگلستان ميپرداختند. آنان در برخى از كارهايشان با گروهى هم‌آوازى ميكردند كه به رهبرى سيد حسن مدرس نظامالسلطنه از تهران به کرمانشاه هجرت كرده بودند و همان سياست را پى ميگرفتند. از شيوه نوشتار علوى ميتوان گمان زد كه وى اين سرگذشتها را بهويژه براى آگاهى آلمانيان فراهم ميآورد تا آنان با خواندن ترجمه آلمانى اين نوشتهها، شخصيتهاى ايرانى را بشناسند.
    [[انقلاب مشروطیت ایران]]


    اصل اين نوشتهها كه در اوراق بازمانده از دفتر مجله كاوه نزد تقيزاده بود، با راهنمايى و آگاهى وى فراهم آمد. او آنها را پس از جنگ دوم جهانى از اروپا به ايران آورد و اين بخش (درونمايه همين كتاب) را در 1330 به يغمايى سپرد. سرگذشتها در چاپ دوم كتاب (همين نسخه) به صاحبان لقبها و افراد پرآوازه معنوَن شدهاند و واژگانى مانند سيد، حاجى، ملا، آقا، ميرزا و... در عنوانها ديده نميشود. سرگذشت يازده تن ديگر از رجال عصر مشروطيت به قلم علوى در شماره هشتم مجله آينده چاپ شده بود كه جناب افشار سرگذشت دست يافتنش را بدانها در مقدمه خود بازگفته و آنها را بر اين كتاب افزوده است.
    [[دولتهای ایران از آغاز مشروطیت تا اولتیماتم]]


    بر پايه گفتار يغمايى، شمارى از رجال سرشناس و شهير عصر مشروطه از اين يادداشتها حذف شدهاند و گمان نميرود كه نويسنده آنان را فراموش كرده باشد. گفتنى است خط يادداشتها يكسان است و بالاى بيشتر آنها جمله «ترجمه شد» ديده ميشود. نمونههايى از «كاغذهاى مقوايى» كه يادداشتهاى علوى را دربرداشتند و بهگمان به آلمانى ترجمه ميشدند، در آغاز كتاب آمده است. همچنين عكسهاى سى تَن از مردان يادشده در كتاب، در بخش سوم آن و نمايه كسان، جايها، روزنامهها و كتابها، در پايان اين اثر گنجانده شدهاند. عكسهاى سيد ابوالحسن علوى، علامير و تقيزاده در آغاز كتاب و پانوشتهاى سودمند آن نيز از افزودنيهاى بازخوانِ محترم آن است.
    [[بررسی و تحقیق در جنبش مشروطیت ایران]]


    == منابع مقاله ==
    [[تاریخ انحطاط مجلس: فصلی از تاریخ انقلاب مشروطیت ایران]]


    [[روزنامه اخبار مشروطیت و انقلاب ایران]]


    متن كتاب.
    [[تشيع و مشروطيت در ايران و نقش ايرانيان مقيم عراق]]


    مقدمه و پيشسخن بازخوان كتاب.
    [[تاریخ بیداری ایرانیان]]


    [[سفرنامه کلات: فصلی از تاریخ انقلاب مشروطیت ایران]]


    == پیوندها ==


    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده: تاریخ]]
    [[رده: تاریخ]]
    [[رده: تاریخ ایران]]
    [[رده: تاریخ ایران]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۱۳

    رجال عصر مشروطیت
    رجال عصر مشروطیت
    پدیدآورانیغمایی‏، حبیب (به کوشش)

    علوی رضوی، سید ابوالحسن (نویسنده)

    افشار، ایرج (بازخواني)
    ناشراساطير
    مکان نشرتهران - ایران
    سال نشر1385 ش
    چاپ2
    شابک964-331-070-1
    موضوعایران - تاریخ - انقلاب مشروطه، 1324 - 1327ق. - سرگذشتنامه سیاستمداران ایرانی - قرن 13ق.
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏DSR‎‏ ‎‏1440‎‏ ‎‏/‎‏ع‎‏8‎‏ر‎‏3‎‏
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    رجال عصر مشروطيت، نوشته ابوالحسن علوى، به كوشش نخستين حبيب يغمايى و بازخوانى و باز چاپ ايرج افشار، جُنگى از يادداشت‌هاى سيد ابوالحسن علوى، فرزند سيد محمد صراف تهرانى، نماينده مردم تهران در دوره نخست مجلس، درباره ویژگی‌ها و خصال مردان عصر مشروطه است كه آنها را در 1336 هجرى قمرى در برلين نوشت. مرحوم يغمايى پس از سامان دان آن در دوره پنجم مجله يغما، چاپ كرد و پس از بازخوانى افشار سرانجام به نام رجال عصر مشروطيت منتشر شد.

    ساختار

    اين سرگذشتنامه (شرح حال) را مرحوم يغمايى از برگه‌هاى پوسيده و مانده در دست سيد حسن تقيزاده سامان داد و آن را در مجله يغما به نام رجال صدر مشروطيت جاودان ساخت، اما نامش در اينجا به دليل دربرداشتن سرگذشت برخى از افراد كه در جنبش مشروطه تأثيرگذار نبودند، به رجال عصر مشروطيت بدل شد. مرحوم يغمايى نيز اين نام را پذيرفت. شرح حال رجال مشروطه، بر پايه حروف الفبا سامان يافته و يادداشتها درباره هر يك از آنان جداگانه در برگهاى نوشته شده و سرانجام در قالب اين كتاب گنجيده است. عبارتها و تركيبهاى اين كتاب، بسيار ساده و روان و لطيفند و به‌گمان، اين سادگى و راستى در نوشتن مطالب نيز مقصود بوده است.

    برخى از گزارشهاى نویسنده به دليل زنده بودن شمارى از رجال مشروطه در روزگار وى، به زبان حال (مضارع) ادا می‌شوند، اما زمان فعلهاى پاره‌اى از آنها گذشته (ماضى) است.

    گزارش محتوا

    كمابيش همه يادداشتها / سرگذشتنامه‌هاى كتاب، نام كوچك و بزرگ، زادگاه و تاريخ مرگ، تبار و كارهاى مهم شخصيتهاى تأثيرگذار را در روزگار مشروطه، در بردارند. فهرست الفبايى اين افراد، از آشتيانى (ميرزا هاشم) آغاز می‌شود و به يمين‌الملك (حاجى ميرزا عليخان معزالسلطان) پايان مييابد. سرگذشت يازده تن ديگر از آنان نيز در بخش دوم كتاب آمده است، اما اين بخش از نظم الفبايى برخوردار نيست.

    نویسنده افزون بر ویژگی‌هاى پيشگفته، كمابيش به سن، سفرها، لقبها، شغلها، تحصيلات، کتاب‌ها و ديگر آثار، بيماريها و خدمات هر يك از آن رجال اشاره می‌كند. ارزيابيها و داوريهاى نویسنده را نيز درباره برخى از آنان، در اين يادداشتها می‌توان يافت. تاريخ ايران در روزگار مشروطه نيز كمابيش از ميان گزارشها و نوشته‌هاى نویسنده كتاب، فراچنگ می‌آید.

    براى نمونه، او به تعطيل شدن مجلس در يادداشتى درباره سيد حسين اردبيلى اشاره می‌كند يا در يادداشت خود درباره ميرزا رضاخان ارفعال‌دوله، از «استقراض دولت ايران از روس» در 1317 و در نوشتهاش درباره على اكبر دهخدا به بسته شدن مجلس به توپ (1326) خبر ميدهد.

    اين اثر ارزشمند كه به دانشنامه‌اى درباره رجال عصر مشروطيت ميماند، چيزهايى را از زندگى سياسى آنان روشن می‌سازد كه شايد آنها را در سندهاى ديگر اين برهه از تاريخ كشور نتوان يافت. نام افراد شهيرى مانند ستارخان، ثقةالاسلام اصفهانى (حاجى آقا نورالله)، شيخ فضل‌الله نورى، ميرزا حسن خان مشير‌الدوله، ميرزا احمدخان قوام السلطنه، سيد حسن مدرس و ميرزا محمد صادق طباطبايى در جرگه مردان تأثيرگذار آن عصر ديده می‌شود. نویسنده همچنين از نام كوچك و بزرگ اصلى و نام يا لقب شهير آن رجال آنان ياد می‌كند. گزارش درباره عزل شدن اين افراد از شغلهاى خود يا نصب شدنشان در جايگاه‌هاى سياسى - اجتماعى، از ديگر ویژگی‌هاى اين سرگذشتنامه‌هاى كوتاه به شمار می‌رود. اندازه توانگرى يا فقر (دارایيها يا نادارى مالى) رجال مشروطه، نيز از ميان اين شرح‌حالها دستيافتنى است.

    وضعيت كتاب

    نویسنده در دوران زندگی‌اش در برلين (دوران همكارى با كميته مليّون ايرانى) به نوشتن اين يادداشتها دست زد. گروهى از ايرانيان در آن روزگار به رهبرى سيد حسن تقي‌زاده در آلمان گرد آمده بودند و به كمك مالى و پشتيبانى آلمانیان، به مبارزه سياسى با روسيه و انگلستان می‌پرداختند. آنان در برخى از كارهايشان با گروهى هم‌آوازى ميكردند كه به رهبرى سيد حسن مدرس نظام‌السلطنه از تهران به کرمانشاه هجرت كرده بودند و همان سياست را پى ميگرفتند. از شيوه نوشتار علوى می‌توان گمان زد كه وى اين سرگذشتها را به ويژه براى آگاهى آلمانیان فراهم می‌آورد تا آنان با خواندن ترجمه آلمانى اين نوشته‌ها، شخصيتهاى ايرانى را بشناسند.

    اصل اين نوشته‌ها كه در اوراق بازمانده از دفتر مجله كاوه نزد تقي‌زاده بود، با راهنمايى و آگاهى وى فراهم آمد. او آنها را پس از جنگ دوم جهانى از اروپا به ايران آورد و اين بخش (درونمايه همين كتاب) را در 1330 به يغمايى سپرد. سرگذشتها در چاپ دوم كتاب (همين نسخه) به صاحبان لقبها و افراد پرآوازه معنوَن شده‌اند و واژگانى مانند سيد، حاجى، ملا، آقا، ميرزا و... در عنوانها ديده نمی‌شود. سرگذشت يازده تن ديگر از رجال عصر مشروطيت به قلم علوى در شماره هشتم مجله آينده چاپ شده بود كه جناب افشار سرگذشت دست يافتنش را بدانها در مقدمه خود بازگفته و آنها را بر اين كتاب افزوده است.

    بر پايه گفتار يغمايى، شمارى از رجال سرشناس و شهير عصر مشروطه از اين يادداشتها حذف شده‌اند و گمان نمی‌رود كه نویسنده آنان را فراموش كرده باشد. گفتنى است خط يادداشتها يكسان است و بالاى بيشتر آنها جمله «ترجمه شد» ديده می‌شود. نمونه‌هايى از «كاغذهاى مقوايى» كه يادداشتهاى علوى را دربرداشتند و به گمان به آلمانى ترجمه می‌شدند، در آغاز كتاب آمده است. همچنين عكسهاى سى تَن از مردان يادشده در كتاب، در بخش سوم آن و نمايه كسان، جايها، روزنامه‌ها و کتاب‌ها، در پايان اين اثر گنجانده شده‌اند. عكسهاى سيد ابوالحسن علوى، علامير و تقي زاده در آغاز كتاب و پانوشتهاى سودمند آن نيز از افزودنيهاى بازخوانِ محترم آن است.

    منابع مقاله

    متن كتاب.

    مقدمه و پيش سخن بازخوان كتاب.

    وابسته‌ها