رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بوعلی سینا): تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    (صفحه ای تازه حاوی «<div class='wikiInfo'> [[پرونده:NUR01893J1.jpg|بندانگش» ایجاد کرد.)
     
    جز (جایگزینی متن - '.↵↵↵↵رده:کتاب‌شناسی' به '. ==وابسته‌ها== {{وابسته‌ها}} رده:کتاب‌شناسی')
     
    (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class='wikiInfo'>
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    [[پرونده:NUR01893J1.jpg|بندانگشتی|رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بو علی سینا )]]
    | تصویر =NUR01893J1.jpg
    {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
    | عنوان =رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بو علی سینا)
    |+ |
    | عنوان‌های دیگر =
    |-
    | پدیدآوران =  
    ! نام کتاب!! data-type='bookName'|رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بو علی سینا )
    [[ابن سینا، حسین بن عبدالله]] (نویسنده)
    |-
    |نام های دیگر کتاب
    |data-type='otherBookNames'|
    |-
    |پدیدآورندگان
    |data-type='authors'|[[ابن‌سینا، حسین بن عبدالله]] (نويسنده)


    [[خیام، عمر بن ابراهیم]] (نويسنده)
    [[خیام، عمر بن ابراهیم]] (نویسنده)
    |-
    | زبان =فارسی
    |زبان
    | کد کنگره =
    |data-type='language'|فارسی
    | موضوع =


    عربی
    | ناشر =  
    |-
    علمی
    |کد کنگره
    | مکان نشر =تهران - ایران
    |data-type='congeressCode' style='direction:ltr'|
    | سال نشر = 1362 ش  
    |-
    |موضوع
    |data-type='subject'|
    |-
    |ناشر
    |data-type='publisher'|علمی
    |-
    |مکان نشر  
    |data-type='publishPlace'|تهران - ایران
    |-
    |سال نشر  
    |data-type='publishYear'| 1362 هـ.ش  
    |-class='articleCode'
    |کد اتوماسیون
    |data-type='automationCode'|AUTOMATIONCODE1893AUTOMATIONCODE
    |}
    </div>


    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE01893AUTOMATIONCODE
    | چاپ =3
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =01893
    | کتابخوان همراه نور =01893
    | کد پدیدآور =
    | پس از =
    | پیش از =
    }}


    == معرفى اجمالى ==
    '''رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بوعلى سينا)'''، مجموعه‌اى است حاوى هفت رساله مختلف، با نام‌های «تلخيص [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] رساله‌ى ارسطاطاليس را در نفس»، «ترجمه‌ى عيون المسائل»، «رساله‌ى اعتباريت وجود»، «رساله‌ى فردوس»، «خطبه‌ى غراى [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] در توحيد و تربيت موجودات»، «رساله صور مخالف حق» و «رساله‌ى عروس». شناخت ساختار و محتواى اين مجموعه، در گرو آشنايى با تك تك رساله‌هاى مزبور است كه اكنون به توضيح در مورد آنها مى‌پردازيم:


     
    '''تلخيص [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] رساله‌ى ارسطاطاليس را در نفس'''، رساله‌اى است كه [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|شيخ الرئيس]]، آن را به زبان فارسى تأليف نموده است. اين رساله، همان‌طور كه از نامش پيدا است، در واقع نظريه‌ى ارسطاليس را درباره‌ى نفس بازگو مى‌كند. اين رساله، در ضمن كتاب رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بوعلى) چاپ شده است.
    «رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بو على سينا)»، مجموعه‌اى است حاوى هفت رساله مختلف، با نام‌هاى«تلخيص ابن سينا رساله‌ى ارسطاطاليس را در نفس»، «ترجمه‌ى عيون المسائل»، «رساله‌ى اعتباريت وجود»، «رساله‌ى فردوس»، «خطبه‌ى غراى ابن سينا در توحيد و تربيت موجودات»، «رساله صور مخالف حق» و«رساله‌ى عروس». شناخت ساختار و محتواى اين مجموعه، در گرو آشنايى با تك تك رساله‌هاى مزبور است كه اكنون به توضيح در مورد آنها مى‌پردازيم:
     
     
     
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    «تلخيص ابن سينا رساله‌ى ارسطاطاليس را در نفس»، رساله‌اى است كه شيخ الرئيس، آن را به زبان فارسى تأليف نموده است. اين رساله، همان‌طور كه از نامش پيدا است، در واقع نظريه‌ى ارسطاليس را در باره‌ى نفس بازگو مى‌كند. اين رساله، در ضمن كتاب رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بو على) چاپ شده است.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    رساله، در هفت قول تنظيم گرديده است.
    رساله، در هفت قول تنظيم گرديده است.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    اقوال هفت‌گانه رساله، به ترتيب درباره‌ى ادراك نفس، اثبات وجود نفس، جوهريت نفس، روحانى بودن نفس، بساطت نفس، حىّ لا يموت بودن نفس و فكر و معرفت عقلى داشتن نفس مى‌باشد.




    اقوال هفت‌گانه رساله، به ترتيب در باره‌ى ادراك نفس، اثبات وجود نفس، جوهريت نفس، روحانى بودن نفس، بساطت نفس، حىّ لا يموت بودن نفس و فكر و معرفت عقلى داشتن نفس مى‌باشد.


     
    رساله‌ی «ترجمه‌ى عيون المسائل»، ترجمه‌ى فارسى عيون المسائل است كه ضمن رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بوعلى) به چاپ رسيده است. على الظاهر به [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] نسبت داده شده است.
     
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    رساله‌ى«ترجمه‌ى عيون المسائل»، ترجمه‌ى فارسى عيون المسائل است كه ضمن رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بو على) به چاپ رسيده است. على الظاهر به ابن سينا نسبت داده شده است.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    كتاب، داراى ده بخش مى‌باشد.
    كتاب، داراى ده بخش مى‌باشد.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    بخش اول كتاب، در تقسيم علم است به تصور مطلق و تصور همراه با تصديق. بخش دوم، تصور اجسام لا يتناهى ر اتوضيح مى‌دهد و اينكه امكان تصور چنين موجوداتى به چه صورت ممكن است. در بخش سوم، در مورد تصديقاتى است كه ادراك آنها متوقف بر ادراك تصديقات ديگر است. چهارمين بخش، نقش علم منطق را در رساندن ما به تصور و تصديق، يادآور شده و در پنجمين بخش، عليت و معلوليّت اشياى ممكنه را توضيح داده، بر عليت واجب‌الوجود صحّه مى‌گذارد كه در ضمن اين بخش، ترتيب صوادر نيز بيان گرديده است كه از عقل اول آغاز مى‌شود.


    هفتمين بخش كتاب، در مورد حركات است كه حركات مستدير افلاك، از آن جمله مى‌باشد. حركات بسايط و مركبات، در بخش هشتم بررسى گرديده و نهمين بخش، به انسان اختصاص داده شده است كه در آن، شيوه‌ى عمل‌كرد افعال و آلات جسمانیه انسان، مورد بحث مى‌باشد. تجرد نفس و بقاى بعد الموت، دهمين و آخرين بخش كتاب است.


    بخش اول كتاب، در تقسيم علم است به تصور مطلق و تصور همراه با تصديق. بخش دوم، تصور اجسام لا يتناهى ر ا توضيح مى‌دهد و اينكه امكان تصور چنين موجوداتى به چه صورت ممكن است. در بخش سوم، در مورد تصديقاتى است كه ادراك آنها متوقف بر ادراك تصديقات ديگر است. چهارمين بخش، نقش علم منطق را در رساندن ما به تصور و تصديق، يادآور شده و در پنجمين بخش، عليت و معلوليّت اشياى ممكنه را توضيح داده، بر عليت واجب الوجود صحّه مى‌گذارد كه در ضمن اين بخش، ترتيب صوادر نيز بيان گرديده است كه از عقل اول آغاز مى‌شود.
    '''رساله‌ى اعتباريت وجود'''، در واقع ترجمه‌ى رساله خيام است در مورد وجود.
     
    هفتمين بخش كتاب، در مورد حركات است كه حركات مستدير افلاك، از آن جمله مى‌باشد. حركات بسايط و مركبات، در بخش هشتم بررسى گرديده و نهمين بخش، به انسان اختصاص داده شده است كه در آن، شيوه‌ى عمل‌كرد افعال و آلات جسمانيه انسان، مورد بحث مى‌باشد. تجرد نفس و بقاى بعد الموت، دهمين و آخرين بخش كتاب است.
     
     
     
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    «رساله‌ى اعتباريت وجود»، در واقع ترجمه‌ى رساله خيام است در مورد وجود.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است.
    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    مسئله اصالت وجود يا اصالت ماهيت، از ديرباز مورد اختلاف و محل بحث و نظر فلاسفه و حكما بوده است. تا مدت‌ها اكثر فلاسفه، قائل به اصالت ماهيت و اعتباريت وجود بوده‌اند، لكن بعدها با طرح نظريه‌ى اصالت وجود و ادله‌ى قوى و غير قابل انكار آن، تقريباً كسى منكر اين نظريه نگرديد.
    مسئله اصالت وجود يا اصالت ماهيت، از ديرباز مورد اختلاف و محل بحث و نظر فلاسفه و حكما بوده است. تا مدت‌ها اكثر فلاسفه، قائل به اصالت ماهيت و اعتباريت وجود بوده‌اند، لكن بعدها با طرح نظريه‌ى اصالت وجود و ادله‌ى قوى و غير قابل انكار آن، تقريباً كسى منكر اين نظريه نگرديد.


    مؤلف، در اين رساله، بعد از حمد و صلوات، به بيان اوصاف موجودات كه به دو گونه‌ى ذاتى و عرضى مى‌باشند، پرداخته است. در بخش بعدى كه وارد ادله و براهين اعتباريت وجود گرديده است، به شبهاتى مانند نتيجه‌ى زيادت وجود بر ماهيت كه در خارج، مساوق با اصالت وجود خواهد بود، پرداخته است. او وجود را معنايى مستفاد مى‌داند كه امكان زيادت آن بر ماهيت، در خارج، ممكن نمى‌باشد. وى، قول به غير آنچه نظريه‌ى خودش است را گمراهى مى‌داند.
    مؤلف، در اين رساله، بعد از حمد و صلوات، به بيان اوصاف موجودات كه به دو گونه‌ى ذاتى و عرضى مى‌باشند، پرداخته است. در بخش بعدى كه وارد ادله و براهين اعتباريت وجود گرديده است، به شبهاتى مانند نتيجه‌ى زيادت وجود بر ماهيت كه در خارج، مساوق با اصالت وجود خواهد بود، پرداخته است. او وجود را معنايى مستفاد مى‌داند كه امكان زيادت آن بر ماهيت، در خارج، ممكن نمى‌باشد. وى، قول به غير آنچه نظريه‌ى خودش است را گمراهى مى‌داند.


    خيام، در آخرين بخش رساله‌ى خود، به اعتباريت و اصالت در واجب الوجود، پرداخته و وجود واجب را بدان علت كه وجودى است بالذات، نه به جعل جاعل، متمايز از وجود ساير موجودات دانسته و آن را داراى اصالت مى‌شمارد و در همين زمينه به دو سؤال محتمل نيز پاسخ داده و رساله را به پايان مى‌رساند.
    خيام، در آخرين بخش رساله‌ى خود، به اعتباريت و اصالت در واجب‌الوجود، پرداخته و وجود واجب را بدان علت كه وجودى است بالذات، نه به جعل جاعل، متمايز از وجود ساير موجودات دانسته و آن را داراى اصالت مى‌شمارد و در همين زمينه به دو سؤال محتمل نيز پاسخ داده و رساله را به پايان مى‌رساند.
     


     
    '''رساله‌ى فردوس'''، رساله‌اى است در مورد اصالت ماهيت شخصية واجبة بالغير، به زبان عربى و برگرفته از كلام بوعلى در رسالة الفردوس.
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    «رساله‌ى فردوس»، رساله‌اى است در مورد اصالت ماهيت شخصية واجبة بالغير، به زبان عربى و برگرفته از كلام بو على در رسالة الفردوس.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    رساله، در سه بخش تقسيم بندى شده است.
    رساله، در سه بخش تقسيم بندى شده است.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    ماهيت و هويت داشتن امور موجوده‌اى كه قبل از ما بوده‌اند و عدم دخول هويت در ماهيت اين اشياء و لواحق ماهيت و... مطالب اين رساله را تشكيل مى‌دهند.
    ماهيت و هويت داشتن امور موجوده‌اى كه قبل از ما بوده‌اند و عدم دخول هويت در ماهيت اين اشياء و لواحق ماهيت و... مطالب اين رساله را تشكيل مى‌دهند.


     
    '''خطبه‌ى غراى [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] در توحيد و تربيت موجودات'''، خطبه‌اى است از [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|شيخ الرئيس]]، در توحيد و تربيت موجودات به زبان عربى.
     
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    «خطبه‌ى غراى ابن سينا در توحيد و تربيت موجودات»، خطبه‌اى است از شيخ الرئيس، در توحيد و تربيت موجودات به زبان عربى.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    خطبه، واجد صنعت براعة الاستهلال نسبت به پاره‌اى از مسائل فلسفى است.
    خطبه، واجد صنعت براعة الاستهلال نسبت به پاره‌اى از مسائل فلسفى است.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    خطبه، با تسبيح ملك قهّار جبّارى كه لا تدركه الابصاراست، شروع مى‌شود و با بيان اوصاف الهى و ربانيت و ايجاد موجودات، سماوات و ارضين ادامه يافته و با صلوات بر پيغمبر و آل طاهرينش و با حمد و ثناى الهى پايان مى‌پذيرد.
    خطبه، با تسبيح ملك قهّار جبّارى كه لا تدركه الابصاراست، شروع مى‌شود و با بيان اوصاف الهى و ربانيت و ايجاد موجودات، سماوات و ارضين ادامه يافته و با صلوات بر پيغمبر و آل طاهرينش و با حمد و ثناى الهى پايان مى‌پذيرد.


     
    '''رساله صور مخالف حق'''، رساله‌اى است در مورد حقيقت صورت‌هاى موجوده در نفس كه مخالف حق مى‌باشد. اين رساله، توسط [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|شيخ الرئيس]]، تأليف شده و على الظاهر، ترجمه‌اش به فارسى از عربى، توسط عمر بن ابراهيم خيام انجام گرفته است.
     
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    «رساله صور مخالف حق»، رساله‌اى است در مورد حقيقت صورت‌هاى موجوده در نفس كه مخالف حق مى‌باشد. اين رساله، توسط شيخ الرئيس، تأليف شده و على الظاهر، ترجمه‌اش به فارسى از عربى، توسط عمر بن ابراهيم خيام انجام گرفته است.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
     
    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است. نوع ترجمه، به اين صورت است كه بعد از هر پاراگراف متن عربى، بلا فاصله و بدون هيچ علامت يا نشانه‌اى، ترجمه فارسیش آمده است.
     
    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است. نوع ترجمه، به اين صورت است كه بعد از هر پاراگراف متن عربى، بلا فاصله و بدون هيچ علامت يا نشانه‌اى، ترجمه فارسيش آمده است.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    در مورد صورت‌هاى موجوده در نفس كه مخالف حق مى‌باشد، دو رأى وجود دارد: يكى، قائل است كه اين صور، متخيله بوده و معقول نمى‌باشند و ديگرى مى‌گويد: اين صور، هم‌زمان متخيل و معقول مى‌باشند. بوعلى، معتقد است كه قول اول، قول باطلى است.


    امكان تصور صور محاله، مانند عنقاى مغربى و... امورى است كه نویسنده بدانها استناد جسته تا نظريه خويش را اثبات نمايد. بوعلى، حس و تخيل را دو وسيله اداراك بشر مى‌داند. وى درك واقعيات و تماميت معقولات، به صورت دفعة واحدة را بعد از مرگ ممكن مى‌داند و علت آن را مواجهه با ذات الهى و عقول فعاله، مى‌شمارد، چرا كه هيچ معقول باطله‌اى كه ماهيّت شرّ دارد، در آن‌جا راهى ندارد.


    در مورد صورت‌هاى موجوده در نفس كه مخالف حق مى‌باشد، دو رأى وجود دارد: يكى، قائل است كه اين صور، متخيله بوده و معقول نمى‌باشند و ديگرى مى‌گويد: اين صور، هم‌زمان متخيل و معقول مى‌باشند. بو على، معتقد است كه قول اول، قول باطلى است.
    '''رساله‌ى عروس'''، انتسابش به بوعلى مشخص نيست و درباره‌ى نام مؤلف آن نيز چيزى ثبت نشده است، لكن رساله، به زبان فارسى و درباره‌ى پاره‌اى از مسائل فلسفى، همچون اثبات واجب‌الوجود و صفات وى و... مى‌باشد.
     
    امكان تصور صور محاله، مانند عنقاى مغربى و... امورى است كه نويسنده بدانها استناد جسته تا نظريه خويش را اثبات نمايد. بو على، حس و تخيل را دو وسيله اداراك بشر مى‌داند. وى درك واقعيات و تماميت معقولات، به صورت دفعة واحدة را بعد از مرگ ممكن مى‌داند و علت آن را مواجهه با ذات الهى و عقول فعاله، مى‌شمارد، چرا كه هيچ معقول باطله‌اى كه ماهيّت شرّ دارد، در آن‌جا راهى ندارد.
     
     
     
    == معرفى اجمالى ==
     
     
    «رساله‌ى عروس»، انتسابش به بوعلى مشخص نيست و در باره‌ى نام مؤلف آن نيز چيزى ثبت نشده است، لكن رساله، به زبان فارسى و در باره‌ى پاره‌اى از مسائل فلسفى، همچون اثبات واجب الوجود و صفات وى و... مى‌باشد.


    == ساختار ==
    == ساختار ==
    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است.
    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است.


    == گزارش محتوا ==
    == گزارش محتوا ==
    رساله، از راه بيان مقدماتى از قبيل ممكن الوجود بودن پديده‌ها پيش از موجود شدن، نيازمند بودن ممكن الوجود به علت هستى‌بخش، بطلان دور و تسلسل و... به اثبات واجب‌الوجود و صفات وى پرداخته است.


    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}


    رساله، از راه بيان مقدماتى از قبيل ممكن الوجود بودن پديده‌ها پيش از موجود شدن، نيازمند بودن ممكن الوجود به علت هستى‌بخش، بطلان دور و تسلسل و... به اثبات واجب الوجود و صفات وى پرداخته است.


    == پیوندها ==
    [http://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Text/19059 مطالعه کتاب رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بو علی سینا ) در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۴۰

    رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بو علی سینا)
    رسائل فلسفی (ضمن کتاب حکمت بوعلی سینا)
    پدیدآورانابن سینا، حسین بن عبدالله (نویسنده) خیام، عمر بن ابراهیم (نویسنده)
    ناشرعلمی
    مکان نشرتهران - ایران
    سال نشر1362 ش
    چاپ3
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بوعلى سينا)، مجموعه‌اى است حاوى هفت رساله مختلف، با نام‌های «تلخيص ابن سينا رساله‌ى ارسطاطاليس را در نفس»، «ترجمه‌ى عيون المسائل»، «رساله‌ى اعتباريت وجود»، «رساله‌ى فردوس»، «خطبه‌ى غراى ابن سينا در توحيد و تربيت موجودات»، «رساله صور مخالف حق» و «رساله‌ى عروس». شناخت ساختار و محتواى اين مجموعه، در گرو آشنايى با تك تك رساله‌هاى مزبور است كه اكنون به توضيح در مورد آنها مى‌پردازيم:

    تلخيص ابن سينا رساله‌ى ارسطاطاليس را در نفس، رساله‌اى است كه شيخ الرئيس، آن را به زبان فارسى تأليف نموده است. اين رساله، همان‌طور كه از نامش پيدا است، در واقع نظريه‌ى ارسطاليس را درباره‌ى نفس بازگو مى‌كند. اين رساله، در ضمن كتاب رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بوعلى) چاپ شده است.

    ساختار

    رساله، در هفت قول تنظيم گرديده است.

    گزارش محتوا

    اقوال هفت‌گانه رساله، به ترتيب درباره‌ى ادراك نفس، اثبات وجود نفس، جوهريت نفس، روحانى بودن نفس، بساطت نفس، حىّ لا يموت بودن نفس و فكر و معرفت عقلى داشتن نفس مى‌باشد.


    رساله‌ی «ترجمه‌ى عيون المسائل»، ترجمه‌ى فارسى عيون المسائل است كه ضمن رسايل فلسفى(ضمن كتاب حكمت بوعلى) به چاپ رسيده است. على الظاهر به ابن سينا نسبت داده شده است.

    ساختار

    كتاب، داراى ده بخش مى‌باشد.

    گزارش محتوا

    بخش اول كتاب، در تقسيم علم است به تصور مطلق و تصور همراه با تصديق. بخش دوم، تصور اجسام لا يتناهى ر اتوضيح مى‌دهد و اينكه امكان تصور چنين موجوداتى به چه صورت ممكن است. در بخش سوم، در مورد تصديقاتى است كه ادراك آنها متوقف بر ادراك تصديقات ديگر است. چهارمين بخش، نقش علم منطق را در رساندن ما به تصور و تصديق، يادآور شده و در پنجمين بخش، عليت و معلوليّت اشياى ممكنه را توضيح داده، بر عليت واجب‌الوجود صحّه مى‌گذارد كه در ضمن اين بخش، ترتيب صوادر نيز بيان گرديده است كه از عقل اول آغاز مى‌شود.

    هفتمين بخش كتاب، در مورد حركات است كه حركات مستدير افلاك، از آن جمله مى‌باشد. حركات بسايط و مركبات، در بخش هشتم بررسى گرديده و نهمين بخش، به انسان اختصاص داده شده است كه در آن، شيوه‌ى عمل‌كرد افعال و آلات جسمانیه انسان، مورد بحث مى‌باشد. تجرد نفس و بقاى بعد الموت، دهمين و آخرين بخش كتاب است.

    رساله‌ى اعتباريت وجود، در واقع ترجمه‌ى رساله خيام است در مورد وجود.

    ساختار

    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است.

    گزارش محتوا

    مسئله اصالت وجود يا اصالت ماهيت، از ديرباز مورد اختلاف و محل بحث و نظر فلاسفه و حكما بوده است. تا مدت‌ها اكثر فلاسفه، قائل به اصالت ماهيت و اعتباريت وجود بوده‌اند، لكن بعدها با طرح نظريه‌ى اصالت وجود و ادله‌ى قوى و غير قابل انكار آن، تقريباً كسى منكر اين نظريه نگرديد.

    مؤلف، در اين رساله، بعد از حمد و صلوات، به بيان اوصاف موجودات كه به دو گونه‌ى ذاتى و عرضى مى‌باشند، پرداخته است. در بخش بعدى كه وارد ادله و براهين اعتباريت وجود گرديده است، به شبهاتى مانند نتيجه‌ى زيادت وجود بر ماهيت كه در خارج، مساوق با اصالت وجود خواهد بود، پرداخته است. او وجود را معنايى مستفاد مى‌داند كه امكان زيادت آن بر ماهيت، در خارج، ممكن نمى‌باشد. وى، قول به غير آنچه نظريه‌ى خودش است را گمراهى مى‌داند.

    خيام، در آخرين بخش رساله‌ى خود، به اعتباريت و اصالت در واجب‌الوجود، پرداخته و وجود واجب را بدان علت كه وجودى است بالذات، نه به جعل جاعل، متمايز از وجود ساير موجودات دانسته و آن را داراى اصالت مى‌شمارد و در همين زمينه به دو سؤال محتمل نيز پاسخ داده و رساله را به پايان مى‌رساند.

    رساله‌ى فردوس، رساله‌اى است در مورد اصالت ماهيت شخصية واجبة بالغير، به زبان عربى و برگرفته از كلام بوعلى در رسالة الفردوس.

    ساختار

    رساله، در سه بخش تقسيم بندى شده است.

    گزارش محتوا

    ماهيت و هويت داشتن امور موجوده‌اى كه قبل از ما بوده‌اند و عدم دخول هويت در ماهيت اين اشياء و لواحق ماهيت و... مطالب اين رساله را تشكيل مى‌دهند.

    خطبه‌ى غراى ابن سينا در توحيد و تربيت موجودات، خطبه‌اى است از شيخ الرئيس، در توحيد و تربيت موجودات به زبان عربى.

    ساختار

    خطبه، واجد صنعت براعة الاستهلال نسبت به پاره‌اى از مسائل فلسفى است.

    گزارش محتوا

    خطبه، با تسبيح ملك قهّار جبّارى كه لا تدركه الابصاراست، شروع مى‌شود و با بيان اوصاف الهى و ربانيت و ايجاد موجودات، سماوات و ارضين ادامه يافته و با صلوات بر پيغمبر و آل طاهرينش و با حمد و ثناى الهى پايان مى‌پذيرد.

    رساله صور مخالف حق، رساله‌اى است در مورد حقيقت صورت‌هاى موجوده در نفس كه مخالف حق مى‌باشد. اين رساله، توسط شيخ الرئيس، تأليف شده و على الظاهر، ترجمه‌اش به فارسى از عربى، توسط عمر بن ابراهيم خيام انجام گرفته است.

    ساختار

    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است. نوع ترجمه، به اين صورت است كه بعد از هر پاراگراف متن عربى، بلا فاصله و بدون هيچ علامت يا نشانه‌اى، ترجمه فارسیش آمده است.

    گزارش محتوا

    در مورد صورت‌هاى موجوده در نفس كه مخالف حق مى‌باشد، دو رأى وجود دارد: يكى، قائل است كه اين صور، متخيله بوده و معقول نمى‌باشند و ديگرى مى‌گويد: اين صور، هم‌زمان متخيل و معقول مى‌باشند. بوعلى، معتقد است كه قول اول، قول باطلى است.

    امكان تصور صور محاله، مانند عنقاى مغربى و... امورى است كه نویسنده بدانها استناد جسته تا نظريه خويش را اثبات نمايد. بوعلى، حس و تخيل را دو وسيله اداراك بشر مى‌داند. وى درك واقعيات و تماميت معقولات، به صورت دفعة واحدة را بعد از مرگ ممكن مى‌داند و علت آن را مواجهه با ذات الهى و عقول فعاله، مى‌شمارد، چرا كه هيچ معقول باطله‌اى كه ماهيّت شرّ دارد، در آن‌جا راهى ندارد.

    رساله‌ى عروس، انتسابش به بوعلى مشخص نيست و درباره‌ى نام مؤلف آن نيز چيزى ثبت نشده است، لكن رساله، به زبان فارسى و درباره‌ى پاره‌اى از مسائل فلسفى، همچون اثبات واجب‌الوجود و صفات وى و... مى‌باشد.

    ساختار

    رساله، بسيار كوتاه و فاقد باب‌بندى و فصل‌بندى است.

    گزارش محتوا

    رساله، از راه بيان مقدماتى از قبيل ممكن الوجود بودن پديده‌ها پيش از موجود شدن، نيازمند بودن ممكن الوجود به علت هستى‌بخش، بطلان دور و تسلسل و... به اثبات واجب‌الوجود و صفات وى پرداخته است.

    وابسته‌ها