مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    (صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | تصویر =NUR12951J1.jpg | عنوان =‏مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی | عن...» ایجاد کرد)
     
     
    (۵۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۴: خط ۴:
    | عنوان‌های دیگر =مجموعه رسائل عرفاني و فلسفي
    | عنوان‌های دیگر =مجموعه رسائل عرفاني و فلسفي
    | پدیدآوران =  
    | پدیدآوران =  
    [[فاضل توني، محمد حسين]] (نويسنده)
    [[فاضل تونی، محمدحسین]] (نویسنده)


    [[دستياري، مجيد]] (مصحح)
    [[دستیاری، مجید]] (مصحح)


    [[روح الله پور، وحيد]] (محقق)
    [[روح الله پور، وحيد]] (محقق)
    | زبان =فارسي
    | زبان =فارسی
    | کد کنگره =‏‏BBR‎‏ ‎‏1406‎‏ ‎‏/‎‏ف‎‏23
    | کد کنگره =‏‏BBR‎‏ ‎‏1406‎‏ ‎‏/‎‏ف‎‏23
    | موضوع =عرفان - مجموعه‎‏ها
    | موضوع =عرفان - مجموعه‎‏ها


    فلسفه اسلامي - مجموعه‏‎ها
    فلسفه اسلامى - مجموعه‏‎ها


    منطق - مجموعه‎‏ها
    منطق - مجموعه‎‏ها  


    | ناشر =مطبوعات ديني  
    | ناشر =مطبوعات ديني  
    خط ۲۶: خط ۲۶:
    | شابک =964-8818-59-2
    | شابک =964-8818-59-2
    | تعداد جلد =1
    | تعداد جلد =1
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =12951
    | کتابخوان همراه نور =12951
    | کد پدیدآور =18006
    | کد پدیدآور =18006
    | پس از =
    | پس از =
    خط ۳۲: خط ۳۳:
    }}  
    }}  


    '''مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی'''، مشتمل بر تعدادی از رساله‎های فاضل تونی است. کتاب با تصحیح و بازنگری مجید دستیاری، تحقیق وحید روح‎الله‎پور منتشر شده است.  
    '''مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی'''، مشتمل بر تعدادی از رساله‌های [[فاضل تونی، محمدحسین|فاضل تونی]] است. کتاب با تصحیح و بازنگری [[دستیاری، مجید|مجید دستیاری]]، تحقیق [[روح الله پور، وحيد|وحید روح‌الله‌پور]] منتشر شده است.  


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    کتاب، حاوی مقدمه ناشر و متن شش رساله: «تعلیقه بر شرح فصوص الحكم»، «رسالة في المراتب الخمس»، «ترجمه رساله مراتب خمس به قلم حمید پارسانیا»، «الهیات»، «حکمت قدیم» و «منطق» است.  
    کتاب، حاوی مقدمه ناشر و متن شش رساله: «تعلیقه بر شرح فصوص الحكم»، «رسالة في المراتب الخمس»، «ترجمه رساله مراتب خمس به قلم [[پارسانیا، حمید|حمید پارسانیا]]»، «الهیات»، «حکمت قدیم» و «منطق» است.  


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    کتاب با مقدمه‎ای در شرح حال نویسنده، آثار، اساتید و توضیحی درباره کتاب حاضر آغاز شده است<ref>ر.ک: مقدمه ناشر، ص37-30</ref>‎.
    کتاب با مقدمه‌ای در شرح حال نویسنده، آثار، اساتید و توضیحی درباره کتاب حاضر آغاز شده است<ref>ر.ک: مقدمه ناشر، ص37-30</ref>‎.
       
       
    کتاب مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی، مجموعه‎ای از آثار مهم مرحوم فاضل تونی‎ است که «با بیانی رسا و شیوا بـه تـبیین و تفسیر مباحثی از‎ شرح‎ فصوص‎ قـیصری، الهـیات، طبیعیات، منطق‎ و مباحث عالی عرفان نظری پرداخته‎اند که در عین مختصر بودن، بسیار مفید است‎. ‎‎ایشان‎ بحث‎های منطق، طبیعیات، الهیات و تعلیقه بر شرح فصوص را بـه زبـان فارسی نگاشته‎اند‎، اما‎ رسـاله‎‎ مـوجز و عمیق مراتب خمس که تقریرات درس عارف نامدار، میرزا هاشم اشکوری است را به‎ زبان عربی نوشته‎اند»<ref>ر.ک: رضوی، مسعود، ص87</ref>‎. خوشبختانه ایـن رسـاله تـوسط حجت‎الاسلام حمید پارسانیا‎ به فارسی بـرگردانده شـده و در ضمن مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی منتشر شده است<ref>ر.ک: همان، ص88، پی‎نوشت 5؛ متن کتاب، ص129</ref>‎.  
    کتاب مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی، مجموعه‌ای از آثار مهم مرحوم [[فاضل تونی، محمدحسین|فاضل تونی‎]] است که «با بیانی رسا و شیوا به تبیین و تفسیر مباحثی از‎ شرح‎ فصوص‎ قیصری، الهیات، طبیعیات، منطق‎ و مباحث عالی عرفان نظری پرداخته‌اند که در عین مختصر بودن، بسیار مفید است‎. ‎‎ایشان‎ بحث‎های منطق، طبیعیات، الهیات و تعلیقه بر شرح فصوص را به زبان فارسی نگاشته‌اند‎، اما‎ رساله‎‎ موجز و عمیق مراتب خمس که تقریرات درس عارف نامدار، میرزا هاشم اشکوری است را به‎ زبان عربی نوشته‌اند»<ref>ر.ک: رضوی، مسعود، ص87</ref>‎. خوشبختانه این رساله توسط [[پارسانیا، حمید|حجت‌الاسلام حمید پارسانیا‎]] به فارسی برگردانده شده و در ضمن مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی منتشر شده است<ref>ر.ک: همان، ص88، پی‌نوشت 5؛ متن کتاب، ص129</ref>‎.  


    نویسنده، تعلیقه بر شرح فصوص الحكم را با این عبارات آغاز کرده است: «چنین گوید بنده خاطی فانی، محمدحسین شهیر به فاضل تونی، که چون کتابت شرح فصوص الحكم تصنیف عارف کامل داوود بن محمود قیصری ساوی از مهم‎ترین کتب اهل عرفان است و عمده در فهم کتاب فصوص الحكم مقدماتی است که شارح در اول کتاب ذکر کرده و فهم بعضی از عبارات آن مشکل و محتاج به توضیح و بیان است، لذا بر آن شدم که بر پاره‎ای از عبارات مشکله آن به‎نحوی که از اساتید عظام شنیده یا از کتب اهل عرفان استفاده کرده‎ام، شرحی بنویسم تا فهم آن کتاب بر قارئین محترم آسان گردد و در انجام این مقصود از خدا استعانت می‎جویم و این رساله را به نام تعلیقه بر شرح فصوص مسمی ساختم»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص41</ref>‎.
    نویسنده، تعلیقه بر شرح فصوص الحكم را با این عبارات آغاز کرده است: «چنین گوید بنده خاطی فانی، محمدحسین شهیر به [[فاضل تونی، محمدحسین|فاضل تونی]]، که چون کتابت شرح فصوص الحكم تصنیف عارف کامل داوود بن محمود قیصری ساوی از مهم‎ترین کتب اهل عرفان است و عمده در فهم کتاب فصوص الحكم مقدماتی است که شارح در اول کتاب ذکر کرده و فهم بعضی از عبارات آن مشکل و محتاج به توضیح و بیان است، لذا بر آن شدم که بر پاره‌ای از عبارات مشکله آن به‌نحوی که از اساتید عظام شنیده یا از کتب اهل عرفان استفاده کرده‌ام، شرحی بنویسم تا فهم آن کتاب بر قارئین محترم آسان گردد و در انجام این مقصود از خدا استعانت می‌جویم و این رساله را به نام تعلیقه بر شرح فصوص مسمی ساختم»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص41</ref>‎.


    تونی، رساله مراتب خمس را اگرچه با این عنوان یاد کرده است، اما در آن تنها به شرح برخی از مراتب پرداخته که مستقر در حضرات خمس نیست، ولکن رساله مشتمل بر مطالب مربوط به بعضی از مراتب خمس، از جمله: اشاره به امتیاز اسماء ذات و اسماء ذاتی، بیان نهایت حکمی که درباره حق می‎توان نمود، تبیین محدوده علم انسان کامل و مسئله بداء و وجه خوف کمل و جزع و بکاء آنان. همچنین در رساله به‎مناسبت برخی از عبارات صدرالمتألهین در اسفار که در باب نسبت تردد و ابتلاء به خداوند و مسئله بداء می‎باشد نیز آمده است و به‎گونه‎ای بدیع توضیح داده شده و به‎مناسبت تعلیقه مرحوم حکیم سبزواری در شرح عبارات صدرالمتألهین بررسی و نقد شده است<ref>ر.ک: همان، ص130</ref>‎.  
    [[فاضل تونی، محمدحسین|تونی]]، رساله مراتب خمس را اگرچه با این عنوان یاد کرده است، اما در آن تنها به شرح برخی از مراتب پرداخته که مستقر در حضرات خمس نیست، ولکن رساله مشتمل بر مطالب مربوط به بعضی از مراتب خمس، از جمله: اشاره به امتیاز اسماء ذات و اسماء ذاتی، بیان نهایت حکمی که درباره حق می‌توان نمود، تبیین محدوده علم انسان کامل و مسئله بداء و وجه خوف کمل و جزع و بکاء آنان. همچنین در رساله به‌مناسبت برخی از عبارات [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|صدرالمتألهین]] در اسفار که در باب نسبت تردد و ابتلاء به خداوند و مسئله بداء می‌باشد نیز آمده است و به‌گونه‌ای بدیع توضیح داده شده و به‌مناسبت تعلیقه مرحوم [[سبزواری، هادی|حکیم سبزواری]] در شرح عبارات [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|صدرالمتألهین]] بررسی و نقد شده است<ref>ر.ک: همان، ص130</ref>‎.  


    در ابتدای رساله الهیات چنین می‎خوانیم: «حکما حکمت الهی به معنای اعم را چنین تعریف کرده‎اند: «حکمت الهی علمی است که در آن از احوال موجود مطلق، از آن جهت که موجود مطلق است بحث می‎شود» و بنابراین موضوع آن، موجود مطلق است بما هو موجود مطلق. اما غایت و فایده الهیات نیل به سعادت حقیقی است؛ یعنی اتصال نفس انسانی به عقل فعال به سبب انتقاش آن به صور علمیه موجودات. مقاصد و مباحث علم الهیات، یا بحث از عوارض و اوصاف موجود بما هو موجود است و یا بحث از ذوات است و ذوات یا مقولات عشر است، که مانند انواع است برای موجود بما هو موجود و یا اسباب قصوی است برای هر موجود معلولی، پس علم الهیات مشتمل بر سه مقصد است: امور عامه، جواهر و اعراض و الهیات بمعنی الاخص که در آن از ذات و صفات و افعال خدای متعال بحث می‎شود<ref>ر.ک: همان، ص149</ref>‎.  
    در ابتدای رساله الهیات چنین می‌خوانیم: «حکما حکمت الهی به معنای اعم را چنین تعریف کرده‌اند: «حکمت الهی علمی است که در آن از احوال موجود مطلق، از آن جهت که موجود مطلق است بحث می‌شود» و بنابراین موضوع آن، موجود مطلق است بما هو موجود مطلق. اما غایت و فایده الهیات نیل به سعادت حقیقی است؛ یعنی اتصال نفس انسانی به عقل فعال به سبب انتقاش آن به صور علمیه موجودات. مقاصد و مباحث علم الهیات، یا بحث از عوارض و اوصاف موجود بما هو موجود است و یا بحث از ذوات است و ذوات یا مقولات عشر است، که مانند انواع است برای موجود بما هو موجود و یا اسباب قصوی است برای هر موجود معلولی، پس علم الهیات مشتمل بر سه مقصد است: امور عامه، جواهر و اعراض و الهیات بمعنی الاخص که در آن از ذات و صفات و افعال خدای متعال بحث می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص149</ref>‎.  


    شیوه آثار نویسنده در رسائل، همچون درس‎‎ ایشان، روشنی و وضوح، در‎ کنار‎ ظرافت و نـکته‎گویی اسـت. درج‎ اشعار و امثال و آیات و روایات مناسب، از ویژگی‎های سبکی اوست. دقت در اشعاری که برگزیده و آورده، نشانگر تبحّر وی بر ادبیات‎ شاعرانه فارسی است. خاصه اشعار عرفانی که‎ وی با تسلطی‎ خاص از تک‎بیت‎ها یـا مـجموعه‎های شعر بـهره می‎گرفته است. در بیان و شرح مباحث درازگویی نمی‎کند و ظاهرا از اطناب اجتناب‎ اکید داشته؛ زیرا در هیچ کجا مثلاً وارد‎ مـباحث‎ لغوی یا حاشیه‎ای‎ نمی‎شود، مگر بالضروره و برای تکمیل یک بحث عـمیق کـه درنـگی‎ خاص می‎طلبد. تنها حاشیه‎های او در این عرصه، همان اشعار و اشارات عرفانی و لطایف حکمی است که ذائقه‎ و ذوق‎ مـطلب، ‎‎طـلب چنین جستارهایی را دارد. گزینش‎های وی در عبارات مورد شرح، گزینش قضایا و جستارهای اصلی و پایه در همان مـباحث‎ اسـت و ایـن مسئله در رساله عالی تعلیقه‎ بر‎ شرح فصوص‎ به‎وضوح و درخشش دیده می‎شود؛ امـری که می‎تواند نمونه‎ای‎ برای مدرسان حوزوی و استادان دانشگاهی ما تلقی شود. دو رساله الهـیات و حکمت قدیم، بی‎گمان از بـهترین رسـائل در‎ فلسفه‎‎ کلاسیک‎ اسلامی است و خصلت درسی درجه‎ اول‎ دارد‎. بد نیست‎ به‎جای بسیاری از جزوات و کتب غامض یا کم‎مایه در برخی از دانشگاه‎ها و حوزه‎ها، این متون مورد استفاده‎ قرار‎ گیرد‎؛ به‎ شرط آنکه معلمان آزمـوده‎ای‎ از پس آنها برآیند‎. به‎هرحال‎ کلیه این آثار دارای خصلت عالی مدرسه‎ای هستند و چه‎ به‎عنوان منبع و مأخذ تحقیق و چه به‎عنوان‎ متن درسی، بسیار‎ قابل‎ استفاده‎ و ارزشمند می‎باشند<ref>ر.ک: رضوی، مسعود، ص88-87</ref>‎.  
    شیوه آثار نویسنده در رسائل، همچون درس‎‎ ایشان، روشنی و وضوح، در‎ کنار‎ ظرافت و نکته‌گویی است. درج‎ اشعار و امثال و آیات و روایات مناسب، از ویژگی‌های سبکی اوست. دقت در اشعاری که برگزیده و آورده، نشانگر تبحّر وی بر ادبیات‎ شاعرانه فارسی است. خاصه اشعار عرفانی که‎ وی با تسلطی‎ خاص از تک‌‌بیت‎ها یا مجموعه‌های شعر بهره می‌گرفته است. در بیان و شرح مباحث درازگویی نمی‌کند و ظاهرا از اطناب اجتناب‎ اکید داشته؛ زیرا در هیچ کجا مثلاً وارد‎ مباحث‎ لغوی یا حاشیه‌ای‎ نمی‌شود، مگر بالضروره و برای تکمیل یک بحث عمیق که درنگی‎ خاص می‎طلبد. تنها حاشیه‌های او در این عرصه، همان اشعار و اشارات عرفانی و لطایف حکمی است که ذائقه‎ و ذوق‎ مطلب، ‎‎طلب چنین جستارهایی را دارد. گزینش‌های وی در عبارات مورد شرح، گزینش قضایا و جستارهای اصلی و پایه در همان مباحث‎ است و این مسئله در رساله عالی تعلیقه‎ بر‎ شرح فصوص‎ به‌وضوح و درخشش دیده می‌شود؛ امری که می‌تواند نمونه‌ای‎ برای مدرسان حوزوی و استادان دانشگاهی ما تلقی شود. دو رساله الهیات و حکمت قدیم، بی‌گمان از بهترین رسائل در‎ فلسفه‎‎ کلاسیک‎ اسلامی است و خصلت درسی درجه‎ اول‎ دارد‎. بد نیست‎ به‌جای بسیاری از جزوات و کتب غامض یا کم‌مایه در برخی از دانشگاه‌ها و حوزه‌ها، این متون مورد استفاده‎ قرار‎ گیرد‎؛ به‎ شرط آنکه معلمان آزموده‌ای‎ از پس آنها برآیند‎. به‍‌هرحال‎ کلیه این آثار دارای خصلت عالی مدرسه‌ای هستند و چه‎ به‌عنوان منبع و مأخذ تحقیق و چه به‌عنوان‎ متن درسی، بسیار‎ قابل‎ استفاده‎ و ارزشمند می‌باشند<ref>ر.ک: رضوی، مسعود، ص88-87</ref>‎.  


    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==
    فهرست مطالب در ابتدای کتاب و نمایه آیات، احادیث، اعلام و گروه‎ها، کتاب‎ها، اصطلاحات و اشعار در انتهای آن ذکر شده است.  
    فهرست مطالب در ابتدای کتاب و نمایه آیات، احادیث، اعلام و گروه‌ها، کتاب‌ها، اصطلاحات و اشعار در انتهای آن ذکر شده است.  
    در پاورقی‎های کتاب توضیحات مفیدی ذکر شده است.  
    در پاورقی‌های کتاب توضیحات مفیدی ذکر شده است.  


    ==پانویس ==
    ==پانویس ==
    <references/>
    <references />
    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    # مقدمه و متن کتاب.  
    # مقدمه و متن کتاب.  
    # رضوی، مسعود، «جستار: سالک حکمت»، پایگاه مجلات تخصصی نور، کتاب ماه دین، مرداد 1389، شماره 154، صفحه 85 تا 88، به آدرس اینترنتی:
    # [[:noormags:608766|رضوی، مسعود، «جستار: سالک حکمت»، پایگاه مجلات تخصصی نور، کتاب ماه دین، مرداد 1389، شماره 154، صفحه 85 تا 88]].
    http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/608766
     
    ==وابسته‌ها==
    == وابسته‌ها ==
    {{وابسته‌ها}}
     
    [[پارسانیا، حمید]]
       
       
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
       
       
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:فلسفه، مذهب و روانشناسی]]
       
       
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:فلسفه اسلامی]]
       
       
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:عصر مدرسان فلسفه قرن چهاردهم]]
       
       
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:آثار فلسفی]]
    [[رده:قربانی-باقی زاده]]
    [[رده:سال97-25شهریور الی24 مهر]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۱:۰۴

    ‏مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی
    مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی
    پدیدآورانفاضل تونی، محمدحسین (نویسنده)

    دستیاری، مجید (مصحح)

    روح الله پور، وحيد (محقق)
    عنوان‌های دیگرمجموعه رسائل عرفاني و فلسفي
    ناشرمطبوعات ديني
    مکان نشرايران - قم
    سال نشرمجلد1: 1386ش,
    شابک964-8818-59-2
    موضوععرفان - مجموعه‎‏ها

    فلسفه اسلامى - مجموعه‏‎ها

    منطق - مجموعه‎‏ها
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏‏BBR‎‏ ‎‏1406‎‏ ‎‏/‎‏ف‎‏23
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی، مشتمل بر تعدادی از رساله‌های فاضل تونی است. کتاب با تصحیح و بازنگری مجید دستیاری، تحقیق وحید روح‌الله‌پور منتشر شده است.

    ساختار

    کتاب، حاوی مقدمه ناشر و متن شش رساله: «تعلیقه بر شرح فصوص الحكم»، «رسالة في المراتب الخمس»، «ترجمه رساله مراتب خمس به قلم حمید پارسانیا»، «الهیات»، «حکمت قدیم» و «منطق» است.

    گزارش محتوا

    کتاب با مقدمه‌ای در شرح حال نویسنده، آثار، اساتید و توضیحی درباره کتاب حاضر آغاز شده است[۱]‎.

    کتاب مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی، مجموعه‌ای از آثار مهم مرحوم فاضل تونی‎ است که «با بیانی رسا و شیوا به تبیین و تفسیر مباحثی از‎ شرح‎ فصوص‎ قیصری، الهیات، طبیعیات، منطق‎ و مباحث عالی عرفان نظری پرداخته‌اند که در عین مختصر بودن، بسیار مفید است‎. ‎‎ایشان‎ بحث‎های منطق، طبیعیات، الهیات و تعلیقه بر شرح فصوص را به زبان فارسی نگاشته‌اند‎، اما‎ رساله‎‎ موجز و عمیق مراتب خمس که تقریرات درس عارف نامدار، میرزا هاشم اشکوری است را به‎ زبان عربی نوشته‌اند»[۲]‎. خوشبختانه این رساله توسط حجت‌الاسلام حمید پارسانیا‎ به فارسی برگردانده شده و در ضمن مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی منتشر شده است[۳]‎.

    نویسنده، تعلیقه بر شرح فصوص الحكم را با این عبارات آغاز کرده است: «چنین گوید بنده خاطی فانی، محمدحسین شهیر به فاضل تونی، که چون کتابت شرح فصوص الحكم تصنیف عارف کامل داوود بن محمود قیصری ساوی از مهم‎ترین کتب اهل عرفان است و عمده در فهم کتاب فصوص الحكم مقدماتی است که شارح در اول کتاب ذکر کرده و فهم بعضی از عبارات آن مشکل و محتاج به توضیح و بیان است، لذا بر آن شدم که بر پاره‌ای از عبارات مشکله آن به‌نحوی که از اساتید عظام شنیده یا از کتب اهل عرفان استفاده کرده‌ام، شرحی بنویسم تا فهم آن کتاب بر قارئین محترم آسان گردد و در انجام این مقصود از خدا استعانت می‌جویم و این رساله را به نام تعلیقه بر شرح فصوص مسمی ساختم»[۴]‎.

    تونی، رساله مراتب خمس را اگرچه با این عنوان یاد کرده است، اما در آن تنها به شرح برخی از مراتب پرداخته که مستقر در حضرات خمس نیست، ولکن رساله مشتمل بر مطالب مربوط به بعضی از مراتب خمس، از جمله: اشاره به امتیاز اسماء ذات و اسماء ذاتی، بیان نهایت حکمی که درباره حق می‌توان نمود، تبیین محدوده علم انسان کامل و مسئله بداء و وجه خوف کمل و جزع و بکاء آنان. همچنین در رساله به‌مناسبت برخی از عبارات صدرالمتألهین در اسفار که در باب نسبت تردد و ابتلاء به خداوند و مسئله بداء می‌باشد نیز آمده است و به‌گونه‌ای بدیع توضیح داده شده و به‌مناسبت تعلیقه مرحوم حکیم سبزواری در شرح عبارات صدرالمتألهین بررسی و نقد شده است[۵]‎.

    در ابتدای رساله الهیات چنین می‌خوانیم: «حکما حکمت الهی به معنای اعم را چنین تعریف کرده‌اند: «حکمت الهی علمی است که در آن از احوال موجود مطلق، از آن جهت که موجود مطلق است بحث می‌شود» و بنابراین موضوع آن، موجود مطلق است بما هو موجود مطلق. اما غایت و فایده الهیات نیل به سعادت حقیقی است؛ یعنی اتصال نفس انسانی به عقل فعال به سبب انتقاش آن به صور علمیه موجودات. مقاصد و مباحث علم الهیات، یا بحث از عوارض و اوصاف موجود بما هو موجود است و یا بحث از ذوات است و ذوات یا مقولات عشر است، که مانند انواع است برای موجود بما هو موجود و یا اسباب قصوی است برای هر موجود معلولی، پس علم الهیات مشتمل بر سه مقصد است: امور عامه، جواهر و اعراض و الهیات بمعنی الاخص که در آن از ذات و صفات و افعال خدای متعال بحث می‌شود[۶]‎.

    شیوه آثار نویسنده در رسائل، همچون درس‎‎ ایشان، روشنی و وضوح، در‎ کنار‎ ظرافت و نکته‌گویی است. درج‎ اشعار و امثال و آیات و روایات مناسب، از ویژگی‌های سبکی اوست. دقت در اشعاری که برگزیده و آورده، نشانگر تبحّر وی بر ادبیات‎ شاعرانه فارسی است. خاصه اشعار عرفانی که‎ وی با تسلطی‎ خاص از تک‌‌بیت‎ها یا مجموعه‌های شعر بهره می‌گرفته است. در بیان و شرح مباحث درازگویی نمی‌کند و ظاهرا از اطناب اجتناب‎ اکید داشته؛ زیرا در هیچ کجا مثلاً وارد‎ مباحث‎ لغوی یا حاشیه‌ای‎ نمی‌شود، مگر بالضروره و برای تکمیل یک بحث عمیق که درنگی‎ خاص می‎طلبد. تنها حاشیه‌های او در این عرصه، همان اشعار و اشارات عرفانی و لطایف حکمی است که ذائقه‎ و ذوق‎ مطلب، ‎‎طلب چنین جستارهایی را دارد. گزینش‌های وی در عبارات مورد شرح، گزینش قضایا و جستارهای اصلی و پایه در همان مباحث‎ است و این مسئله در رساله عالی تعلیقه‎ بر‎ شرح فصوص‎ به‌وضوح و درخشش دیده می‌شود؛ امری که می‌تواند نمونه‌ای‎ برای مدرسان حوزوی و استادان دانشگاهی ما تلقی شود. دو رساله الهیات و حکمت قدیم، بی‌گمان از بهترین رسائل در‎ فلسفه‎‎ کلاسیک‎ اسلامی است و خصلت درسی درجه‎ اول‎ دارد‎. بد نیست‎ به‌جای بسیاری از جزوات و کتب غامض یا کم‌مایه در برخی از دانشگاه‌ها و حوزه‌ها، این متون مورد استفاده‎ قرار‎ گیرد‎؛ به‎ شرط آنکه معلمان آزموده‌ای‎ از پس آنها برآیند‎. به‍‌هرحال‎ کلیه این آثار دارای خصلت عالی مدرسه‌ای هستند و چه‎ به‌عنوان منبع و مأخذ تحقیق و چه به‌عنوان‎ متن درسی، بسیار‎ قابل‎ استفاده‎ و ارزشمند می‌باشند[۷]‎.

    وضعیت کتاب

    فهرست مطالب در ابتدای کتاب و نمایه آیات، احادیث، اعلام و گروه‌ها، کتاب‌ها، اصطلاحات و اشعار در انتهای آن ذکر شده است. در پاورقی‌های کتاب توضیحات مفیدی ذکر شده است.

    پانویس

    1. ر.ک: مقدمه ناشر، ص37-30
    2. ر.ک: رضوی، مسعود، ص87
    3. ر.ک: همان، ص88، پی‌نوشت 5؛ متن کتاب، ص129
    4. ر.ک: متن کتاب، ص41
    5. ر.ک: همان، ص130
    6. ر.ک: همان، ص149
    7. ر.ک: رضوی، مسعود، ص88-87

    منابع مقاله

    1. مقدمه و متن کتاب.
    2. رضوی، مسعود، «جستار: سالک حکمت»، پایگاه مجلات تخصصی نور، کتاب ماه دین، مرداد 1389، شماره 154، صفحه 85 تا 88.

    وابسته‌ها