مجموعه مقالات هم‌اندیشی زیارت: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - '↵↵↵\{\{کاربردهای\sدیگر\|(.*)\s\(ابهام\sزدایی\)\}\}↵↵↵' به ' {{کاربردهای دیگر|$1 (ابهام زدایی)}} ')
    جز (جایگزینی متن - 'مى‏' به 'مى‌‏')
    برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
    خط ۳۰: خط ۳۰:
    در این مقالات که در سال 1386ش، در همایشی به نام هم‌اندیشی زیارت عرضه شده و جمعی از پژوهشگران ایرانی حوزه و دانشگاه آنها را پدید آورده‌اند، موضوع زیارت از ابعاد گوناگون مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است.
    در این مقالات که در سال 1386ش، در همایشی به نام هم‌اندیشی زیارت عرضه شده و جمعی از پژوهشگران ایرانی حوزه و دانشگاه آنها را پدید آورده‌اند، موضوع زیارت از ابعاد گوناگون مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است.


    در یادداشت کمیته علمى‏ این همایش چنین آمده است: «... انبیا و اولیاى الهى، بهترین الگوهایى هستند که انسان‏ها مى‏‌توانند از ارتباط با آنان، در مسیر رشد و تکامل خود، بهره برند. این ارتباط، در قالب «زیارت» مطرح شده است... جایگاه معنوى و بلند زیارت از یک‌سو و گستردگى و فراوانى زیارت و استقبال از آن از سوى دیگر، این الزام را به میان مى‌‏آورد که مسئله زیارت، از ابعاد مختلف، مورد کاوش و پژوهش قرار گیرد و در کنار آن، به بررسى آفت‏ها و آسیب‏هاى این پرونده نیز پرداخته شود... معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى، با همکارى سازمان اوقاف و امور خیریه و دفتر امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما، با انگیزه تحقق چنین آرمانى، در سال 1385، تصمیم به برگزارى هم‌‏اندیشى «زیارت» گرفت تا صاحب‌‏نظران و عالمان و محققان بتوانند ابعاد اعتقادى، اجتماعى و اخلاقى زیارت را مورد پژوهش قرار داده، دستاوردهاى خود را در این موضوع، ارائه نمایند. در این راستا، در سال 1386، فراخوان مقاله و آثار ادبى، اعلام گردید و نتیجه این فراخوان، دریافت 290 مقاله و نوشته ادبى بود که کمیته علمى هم‌‏اندیشى، به بررسى آنها در دو مرحله پرداخت و از آن میان، 49 اثر برگزیده شد: 42 مقاله که در مجموعه مقالات هم‏اندیشى منتشر مى‏‌شوند. دو نوشته ادبى که در خبرنامه نشر مى‏‌یابند و پنج سفرنامه که در کتابى مستقل با عنوان سفرنامه‏‌هاى زیارتى در دسترس علاقه‏‌مندان و اهل نظر قرار خواهند گرفت...»<ref>ر.ک: یادداشت کمیته علمی، ج1، ص7-9</ref>.
    در یادداشت کمیته علمى‌‏ این همایش چنین آمده است: «... انبیا و اولیاى الهى، بهترین الگوهایى هستند که انسان‏ها مى‌‏‌توانند از ارتباط با آنان، در مسیر رشد و تکامل خود، بهره برند. این ارتباط، در قالب «زیارت» مطرح شده است... جایگاه معنوى و بلند زیارت از یک‌سو و گستردگى و فراوانى زیارت و استقبال از آن از سوى دیگر، این الزام را به میان مى‌‏آورد که مسئله زیارت، از ابعاد مختلف، مورد کاوش و پژوهش قرار گیرد و در کنار آن، به بررسى آفت‏ها و آسیب‏هاى این پرونده نیز پرداخته شود... معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى، با همکارى سازمان اوقاف و امور خیریه و دفتر امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما، با انگیزه تحقق چنین آرمانى، در سال 1385، تصمیم به برگزارى هم‌‏اندیشى «زیارت» گرفت تا صاحب‌‏نظران و عالمان و محققان بتوانند ابعاد اعتقادى، اجتماعى و اخلاقى زیارت را مورد پژوهش قرار داده، دستاوردهاى خود را در این موضوع، ارائه نمایند. در این راستا، در سال 1386، فراخوان مقاله و آثار ادبى، اعلام گردید و نتیجه این فراخوان، دریافت 290 مقاله و نوشته ادبى بود که کمیته علمى هم‌‏اندیشى، به بررسى آنها در دو مرحله پرداخت و از آن میان، 49 اثر برگزیده شد: 42 مقاله که در مجموعه مقالات هم‏اندیشى منتشر مى‌‏‌شوند. دو نوشته ادبى که در خبرنامه نشر مى‌‏‌یابند و پنج سفرنامه که در کتابى مستقل با عنوان سفرنامه‏‌هاى زیارتى در دسترس علاقه‏‌مندان و اهل نظر قرار خواهند گرفت...»<ref>ر.ک: یادداشت کمیته علمی، ج1، ص7-9</ref>.


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    خط ۴۱: خط ۴۱:
    # فقهاى شیعه و اهل سنت با استناد به توصیه‌‏ها و تأکیدات فراوانى که درباره زیارت شده است، فتوا به استحباب زیارت داده‌‏اند. فقیه نامور امامیه، [[حلی، جعفر بن حسن|مرحوم محقق حلى]] گفته است: بر حج‌گزار مستحب مؤکد است که به زیارت پیامبر اکرم(ص) بشتابد. وى حتى مىگوید: اگر مردم زیارت پیامبر اکرم(ص) را ترک کردند، حاکم اسلامى باید آنها را بر زیارت اجبار کند؛ زیرا ترک زیارت آن حضرت موجب جفاى به اوست... ابن هبیره مى‌گوید: پیشوایان چهارگانه اهل سنت (مالک، شافعى، ابوحنیفه و احمد حنبل) بر استحباب زیارت پیامبر اکرم(ص) اتفاق نظر کرده‌‏اند<ref>ر.ک: متن کتاب، ج1، ص32-‌33</ref>.
    # فقهاى شیعه و اهل سنت با استناد به توصیه‌‏ها و تأکیدات فراوانى که درباره زیارت شده است، فتوا به استحباب زیارت داده‌‏اند. فقیه نامور امامیه، [[حلی، جعفر بن حسن|مرحوم محقق حلى]] گفته است: بر حج‌گزار مستحب مؤکد است که به زیارت پیامبر اکرم(ص) بشتابد. وى حتى مىگوید: اگر مردم زیارت پیامبر اکرم(ص) را ترک کردند، حاکم اسلامى باید آنها را بر زیارت اجبار کند؛ زیرا ترک زیارت آن حضرت موجب جفاى به اوست... ابن هبیره مى‌گوید: پیشوایان چهارگانه اهل سنت (مالک، شافعى، ابوحنیفه و احمد حنبل) بر استحباب زیارت پیامبر اکرم(ص) اتفاق نظر کرده‌‏اند<ref>ر.ک: متن کتاب، ج1، ص32-‌33</ref>.
    # زیارت با معرفت‏: معرفت امام و آگاهى از منزلت او مورد سفارش و تأکید بسیارى از روایات است. از امام کاظم(ع) رسیده است: «... فمن زاره مسلماً لأمره عارفاً بحقّه كان عند اللَّه جل و عز كشهداء بدر»؛ «هرکس امام رضا(ع) را (که در شهر غربت از دنیا می‌رود) زیارت کند، درحالى‌که تسلیم امر او و عارف به حقش باشد، در پیشگاه الهى از منزلت شهداى‏ بدر برخوردار است».
    # زیارت با معرفت‏: معرفت امام و آگاهى از منزلت او مورد سفارش و تأکید بسیارى از روایات است. از امام کاظم(ع) رسیده است: «... فمن زاره مسلماً لأمره عارفاً بحقّه كان عند اللَّه جل و عز كشهداء بدر»؛ «هرکس امام رضا(ع) را (که در شهر غربت از دنیا می‌رود) زیارت کند، درحالى‌که تسلیم امر او و عارف به حقش باشد، در پیشگاه الهى از منزلت شهداى‏ بدر برخوردار است».
    #:[[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] فرمود: «زوروا الحسين ولو كلّ سنة فإنّ كلّ من أتاه عارفاً بحقّه غیر جاحد لم يكن له عوض غير الجنة و رزق رزقاً واسعاً و أتاه اللَّه بفرج عاجل...»؛ «امام حسین(ع) را زیارت کنید، هرچند که سالى یک بار باشد؛ زیرا هرکس عارف به حق او باشد و زیارتش کند، پاداشى جز بهشت ندارد، از رزق واسعى بهره‏مند مى‏‌شود و خداوند گشایشى در کار او ایجاد مى‌کند»<ref>ر.ک: همان، ص36-‌37</ref>.
    #:[[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] فرمود: «زوروا الحسين ولو كلّ سنة فإنّ كلّ من أتاه عارفاً بحقّه غیر جاحد لم يكن له عوض غير الجنة و رزق رزقاً واسعاً و أتاه اللَّه بفرج عاجل...»؛ «امام حسین(ع) را زیارت کنید، هرچند که سالى یک بار باشد؛ زیرا هرکس عارف به حق او باشد و زیارتش کند، پاداشى جز بهشت ندارد، از رزق واسعى بهره‏مند مى‌‏‌شود و خداوند گشایشى در کار او ایجاد مى‌کند»<ref>ر.ک: همان، ص36-‌37</ref>.
    # زیارت سه هدف عمده دارد: هدف اول: تعلیم معارف دینى و الهى؛ یعنى خدا را معرفى کردن، زیارتنامه‏‌ها درباره خدا و اوصاف او چه مى‌گوید، هم‌چنین معرفت رسول اللَّه و معرفت مقام ولایت.
    # زیارت سه هدف عمده دارد: هدف اول: تعلیم معارف دینى و الهى؛ یعنى خدا را معرفى کردن، زیارتنامه‏‌ها درباره خدا و اوصاف او چه مى‌گوید، هم‌چنین معرفت رسول اللَّه و معرفت مقام ولایت.
    #:هدف دوم: بیان ارزش‏ها: زیارت‏ها بیان مىکند که چه چیزهایى از نظر اسلام داراى ارزش است.
    #:هدف دوم: بیان ارزش‏ها: زیارت‏ها بیان مىکند که چه چیزهایى از نظر اسلام داراى ارزش است.
    #:هدف سوم: تلقینات: روایات به ما تلقین مىکند که این چنین باشید، روحیات شما افکار شما، خواسته‏‌ها و حاجات شما باید اینگونه باشد. البته باید این تلقین‏ها را در وجودمان پیاده کنیم<ref>ر.ک: همان، ص64-‌66</ref>.
    #:هدف سوم: تلقینات: روایات به ما تلقین مىکند که این چنین باشید، روحیات شما افکار شما، خواسته‏‌ها و حاجات شما باید اینگونه باشد. البته باید این تلقین‏ها را در وجودمان پیاده کنیم<ref>ر.ک: همان، ص64-‌66</ref>.
    # زیارت به‌عنوان یک پدیده دینى در فرهنگ معنوى هر جامعه‏‌اى از اهمیت اعتقادى، اخلاقى و والایى برخوردار است... از بعد ذهنى، اجتماعى شدن از طریق زیارت، فرایندى است که فرد خود را با آرمان‏هاى دینى و اخلاقى که در محیط اجتماعی‌اش نقش مؤثر دارند، سازگارى می‌‏دهد. زیارت به‌عنوان یک پدیده جامعه‌‏شناختى در فرهنگ دینى، عملى مطلوب و سودمند براى افراد در جهت ابراز احساسات عاطفى، آرامش، امید، رضایت خاطر و لذت بردن به کار می‌رود. این پدیده از نظر اخلاقى ریشه در احترام به مقدسات و اعتقادات را داشته، جزء ارزش‏ها و معیارهایى است که به فرهنگ دینى معنا مى‏‌بخشد. این ارزش اجتماعى - دینى در میان تمام افراد مؤمن و معتقد به خدا مشترک می‌باشد. اکثر افراد جامعه درباره اهمیت آن به توافق رسیده‏‌اند؛ این توافق به‌نوعى وفاق اجتماعى به حساب می‌آید... زیارت در فرهنگ دینى یکى از نمادهاى ملموس و آشکار دین‌باورى و هویت دینى هر جامعه‌‏اى محسوب مى‏‌شود... زیارت به‌عنوان مجموعه‌‏اى از فرهنگ معنوى در جامعه، داراى نمادها و نشانه‏‌هاى اخلاقى و اجتماعى است؛ باید این نشانه‏‌ها را در متون و مناسک زیارتى تحلیل و تفسیر نمود. از بعد انسان‏‌شناسى، فرایند دینى زیارت علاوه بر امر اجتماعى و قدسى، امرى است که داراى مناسک و اعمال است...<ref>ر.ک: همان، ص471-‌474</ref>.
    # زیارت به‌عنوان یک پدیده دینى در فرهنگ معنوى هر جامعه‏‌اى از اهمیت اعتقادى، اخلاقى و والایى برخوردار است... از بعد ذهنى، اجتماعى شدن از طریق زیارت، فرایندى است که فرد خود را با آرمان‏هاى دینى و اخلاقى که در محیط اجتماعی‌اش نقش مؤثر دارند، سازگارى می‌‏دهد. زیارت به‌عنوان یک پدیده جامعه‌‏شناختى در فرهنگ دینى، عملى مطلوب و سودمند براى افراد در جهت ابراز احساسات عاطفى، آرامش، امید، رضایت خاطر و لذت بردن به کار می‌رود. این پدیده از نظر اخلاقى ریشه در احترام به مقدسات و اعتقادات را داشته، جزء ارزش‏ها و معیارهایى است که به فرهنگ دینى معنا مى‌‏‌بخشد. این ارزش اجتماعى - دینى در میان تمام افراد مؤمن و معتقد به خدا مشترک می‌باشد. اکثر افراد جامعه درباره اهمیت آن به توافق رسیده‏‌اند؛ این توافق به‌نوعى وفاق اجتماعى به حساب می‌آید... زیارت در فرهنگ دینى یکى از نمادهاى ملموس و آشکار دین‌باورى و هویت دینى هر جامعه‌‏اى محسوب مى‌‏‌شود... زیارت به‌عنوان مجموعه‌‏اى از فرهنگ معنوى در جامعه، داراى نمادها و نشانه‏‌هاى اخلاقى و اجتماعى است؛ باید این نشانه‏‌ها را در متون و مناسک زیارتى تحلیل و تفسیر نمود. از بعد انسان‏‌شناسى، فرایند دینى زیارت علاوه بر امر اجتماعى و قدسى، امرى است که داراى مناسک و اعمال است...<ref>ر.ک: همان، ص471-‌474</ref>.
    # از مضمون آیات و روایاتى که درباره دعا وارد شده، استفاده مى‏‌شود که استجابت دعا امرى قطعى و اجتناب‏‌ناپذیر است. اگر می‌بینیم دعا ظاهراً به اجابت نمى‏‌رسد، باید در اینکه «دعا» دعاى حقیقى بوده یا نه تأمل کرد و الا دعا و اجابت از قبیل علت و معلول است؛ هر وقت علت آمد، معلول اجتناب‏‌ناپذیر است. برخى از بزرگان، مانند صدرالمتألهین و علامه طباطبایى بر این عقیده‌‏اند که ارزش‏هاى اخلاقى از قبیل توبه، دعا و... هرگاه تحقق پیدا کند، برکات آن آمرزش گناهان و استجابت دعا باشد، تخلف‏‌ناپذیر خواهد بود. کسى که معتقد است دعا صحیح است، ولى قبول نمى‏‌شود، مانند کسى است که معتقد باشد خورشید طلوع کرده و تاریکى همچنان باقى است...<ref>ر.ک: همان، ج2، ص649-‌650</ref>.
    # از مضمون آیات و روایاتى که درباره دعا وارد شده، استفاده مى‌‏‌شود که استجابت دعا امرى قطعى و اجتناب‏‌ناپذیر است. اگر می‌بینیم دعا ظاهراً به اجابت نمى‌‏‌رسد، باید در اینکه «دعا» دعاى حقیقى بوده یا نه تأمل کرد و الا دعا و اجابت از قبیل علت و معلول است؛ هر وقت علت آمد، معلول اجتناب‏‌ناپذیر است. برخى از بزرگان، مانند صدرالمتألهین و علامه طباطبایى بر این عقیده‌‏اند که ارزش‏هاى اخلاقى از قبیل توبه، دعا و... هرگاه تحقق پیدا کند، برکات آن آمرزش گناهان و استجابت دعا باشد، تخلف‏‌ناپذیر خواهد بود. کسى که معتقد است دعا صحیح است، ولى قبول نمى‌‏‌شود، مانند کسى است که معتقد باشد خورشید طلوع کرده و تاریکى همچنان باقى است...<ref>ر.ک: همان، ج2، ص649-‌650</ref>.
    # از پیامدهاى عصر جدید، تأکید بیش از حد بر «فردیت» انسان است؛ به‌‎گونه‏‌اى که به‌تدریج به پدیده «خودشیفتگى» آدمى منجر مى‏‌شود. به اعتقاد اریک فروم، «انسان خودشیفته» از مظاهر عصر جدید است؛ انسانى که پیوسته منتظر است تا دیگران محبت و عشق خویش را نثارش کنند، ولى چنین وظیفه‌‏اى را براى خود در قبال دیگران قائل نیست تا محبت و عواطفش را نثار دیگران کند؛ نتیجه منطقى چنین وضعیتى، گسست عاطفى افراد از یکدیگر است... پیامد چنین وضعیتى، پیدایش نوعى بحران معناست... دعا و زیارت، انسان را از انزواى درون بیرون آورده، به جمع پیوند مى‏‌زند و آن در حقیقت، همدم شایسته‌‏اى است که تنهایى و غربت وحشتناک را به انس و الفت مبدّل مى‏‌سازد؛ زیرا شخصى که در حال نیایش است، نه‌تنها خود را تنها نمى‌‏بیند، بلکه با چشم دل مى‏‌یابد که در آن حالات عرفانى، مجموعه کاینات با او همنوا هستند... دعا و زیارت علاوه بر کارکرد معنابخشى به حیات انسان، باعث اطمینان قلب و قدرت روحى نیز مى‏‌شود...<ref>ر.ک: همان، ص809-‌812</ref>.
    # از پیامدهاى عصر جدید، تأکید بیش از حد بر «فردیت» انسان است؛ به‌‎گونه‏‌اى که به‌تدریج به پدیده «خودشیفتگى» آدمى منجر مى‌‏‌شود. به اعتقاد اریک فروم، «انسان خودشیفته» از مظاهر عصر جدید است؛ انسانى که پیوسته منتظر است تا دیگران محبت و عشق خویش را نثارش کنند، ولى چنین وظیفه‌‏اى را براى خود در قبال دیگران قائل نیست تا محبت و عواطفش را نثار دیگران کند؛ نتیجه منطقى چنین وضعیتى، گسست عاطفى افراد از یکدیگر است... پیامد چنین وضعیتى، پیدایش نوعى بحران معناست... دعا و زیارت، انسان را از انزواى درون بیرون آورده، به جمع پیوند مى‌‏‌زند و آن در حقیقت، همدم شایسته‌‏اى است که تنهایى و غربت وحشتناک را به انس و الفت مبدّل مى‌‏‌سازد؛ زیرا شخصى که در حال نیایش است، نه‌تنها خود را تنها نمى‌‏بیند، بلکه با چشم دل مى‌‏‌یابد که در آن حالات عرفانى، مجموعه کاینات با او همنوا هستند... دعا و زیارت علاوه بر کارکرد معنابخشى به حیات انسان، باعث اطمینان قلب و قدرت روحى نیز مى‌‏‌شود...<ref>ر.ک: همان، ص809-‌812</ref>.


    ==وضعیت کتاب==
    ==وضعیت کتاب==

    نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۰:۲۵

    مجموعه مقالات هم‌اندیشى زیارت
    مجموعه مقالات هم‌اندیشی زیارت
    پدیدآوراننشر مشعر (نویسنده)
    ناشرمشعر
    مکان نشرايران - قم
    چاپ1
    شابک978-964-540-122-9
    موضوعزيارت - آداب و رسوم زيارت - مقاله‏‌ها و خطابه‌‏ها
    تعداد جلد2
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏226‎‏/‎‏7‎‏ ‎‏/‎‏ه‎‏8‎‏
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    مجموعه مقالات هم‌اندیشى زیارت، حاوی تعدادی از مقالات منتخب، به زبان فارسی و به قلم جمعی از نویسندگان است (هر مقاله را شخصی خاص نگاشته است).

    در این مقالات که در سال 1386ش، در همایشی به نام هم‌اندیشی زیارت عرضه شده و جمعی از پژوهشگران ایرانی حوزه و دانشگاه آنها را پدید آورده‌اند، موضوع زیارت از ابعاد گوناگون مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است.

    در یادداشت کمیته علمى‌‏ این همایش چنین آمده است: «... انبیا و اولیاى الهى، بهترین الگوهایى هستند که انسان‏ها مى‌‏‌توانند از ارتباط با آنان، در مسیر رشد و تکامل خود، بهره برند. این ارتباط، در قالب «زیارت» مطرح شده است... جایگاه معنوى و بلند زیارت از یک‌سو و گستردگى و فراوانى زیارت و استقبال از آن از سوى دیگر، این الزام را به میان مى‌‏آورد که مسئله زیارت، از ابعاد مختلف، مورد کاوش و پژوهش قرار گیرد و در کنار آن، به بررسى آفت‏ها و آسیب‏هاى این پرونده نیز پرداخته شود... معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى، با همکارى سازمان اوقاف و امور خیریه و دفتر امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما، با انگیزه تحقق چنین آرمانى، در سال 1385، تصمیم به برگزارى هم‌‏اندیشى «زیارت» گرفت تا صاحب‌‏نظران و عالمان و محققان بتوانند ابعاد اعتقادى، اجتماعى و اخلاقى زیارت را مورد پژوهش قرار داده، دستاوردهاى خود را در این موضوع، ارائه نمایند. در این راستا، در سال 1386، فراخوان مقاله و آثار ادبى، اعلام گردید و نتیجه این فراخوان، دریافت 290 مقاله و نوشته ادبى بود که کمیته علمى هم‌‏اندیشى، به بررسى آنها در دو مرحله پرداخت و از آن میان، 49 اثر برگزیده شد: 42 مقاله که در مجموعه مقالات هم‏اندیشى منتشر مى‌‏‌شوند. دو نوشته ادبى که در خبرنامه نشر مى‌‏‌یابند و پنج سفرنامه که در کتابى مستقل با عنوان سفرنامه‏‌هاى زیارتى در دسترس علاقه‏‌مندان و اهل نظر قرار خواهند گرفت...»[۱].

    ساختار

    کتاب حاضر از مقدمه نویسنده و متن اصلی، شامل شش عنوان کلى: کلیات (8 مقاله)‏، مبانى فکرى و اعتقادى زیارت (6 مقاله‏)، نقد و بررسى شبهات زیارت (5 مقاله)‏، آداب زیارت (2 مقاله‏)، آثار و فواید زیارت (14 مقاله)‏ و زیارت در فرهنگ و ادب فارسى (7 مقاله) تشکیل شده است.

    کتاب در دو جلد تنظیم شده و حاوی تعداد 42 مقاله منتخب است.

    گزارش محتوا

    برخی از مطالب ارزنده این اثر عبارت است از:

    1. فقهاى شیعه و اهل سنت با استناد به توصیه‌‏ها و تأکیدات فراوانى که درباره زیارت شده است، فتوا به استحباب زیارت داده‌‏اند. فقیه نامور امامیه، مرحوم محقق حلى گفته است: بر حج‌گزار مستحب مؤکد است که به زیارت پیامبر اکرم(ص) بشتابد. وى حتى مىگوید: اگر مردم زیارت پیامبر اکرم(ص) را ترک کردند، حاکم اسلامى باید آنها را بر زیارت اجبار کند؛ زیرا ترک زیارت آن حضرت موجب جفاى به اوست... ابن هبیره مى‌گوید: پیشوایان چهارگانه اهل سنت (مالک، شافعى، ابوحنیفه و احمد حنبل) بر استحباب زیارت پیامبر اکرم(ص) اتفاق نظر کرده‌‏اند[۲].
    2. زیارت با معرفت‏: معرفت امام و آگاهى از منزلت او مورد سفارش و تأکید بسیارى از روایات است. از امام کاظم(ع) رسیده است: «... فمن زاره مسلماً لأمره عارفاً بحقّه كان عند اللَّه جل و عز كشهداء بدر»؛ «هرکس امام رضا(ع) را (که در شهر غربت از دنیا می‌رود) زیارت کند، درحالى‌که تسلیم امر او و عارف به حقش باشد، در پیشگاه الهى از منزلت شهداى‏ بدر برخوردار است».
      امام صادق(ع) فرمود: «زوروا الحسين ولو كلّ سنة فإنّ كلّ من أتاه عارفاً بحقّه غیر جاحد لم يكن له عوض غير الجنة و رزق رزقاً واسعاً و أتاه اللَّه بفرج عاجل...»؛ «امام حسین(ع) را زیارت کنید، هرچند که سالى یک بار باشد؛ زیرا هرکس عارف به حق او باشد و زیارتش کند، پاداشى جز بهشت ندارد، از رزق واسعى بهره‏مند مى‌‏‌شود و خداوند گشایشى در کار او ایجاد مى‌کند»[۳].
    3. زیارت سه هدف عمده دارد: هدف اول: تعلیم معارف دینى و الهى؛ یعنى خدا را معرفى کردن، زیارتنامه‏‌ها درباره خدا و اوصاف او چه مى‌گوید، هم‌چنین معرفت رسول اللَّه و معرفت مقام ولایت.
      هدف دوم: بیان ارزش‏ها: زیارت‏ها بیان مىکند که چه چیزهایى از نظر اسلام داراى ارزش است.
      هدف سوم: تلقینات: روایات به ما تلقین مىکند که این چنین باشید، روحیات شما افکار شما، خواسته‏‌ها و حاجات شما باید اینگونه باشد. البته باید این تلقین‏ها را در وجودمان پیاده کنیم[۴].
    4. زیارت به‌عنوان یک پدیده دینى در فرهنگ معنوى هر جامعه‏‌اى از اهمیت اعتقادى، اخلاقى و والایى برخوردار است... از بعد ذهنى، اجتماعى شدن از طریق زیارت، فرایندى است که فرد خود را با آرمان‏هاى دینى و اخلاقى که در محیط اجتماعی‌اش نقش مؤثر دارند، سازگارى می‌‏دهد. زیارت به‌عنوان یک پدیده جامعه‌‏شناختى در فرهنگ دینى، عملى مطلوب و سودمند براى افراد در جهت ابراز احساسات عاطفى، آرامش، امید، رضایت خاطر و لذت بردن به کار می‌رود. این پدیده از نظر اخلاقى ریشه در احترام به مقدسات و اعتقادات را داشته، جزء ارزش‏ها و معیارهایى است که به فرهنگ دینى معنا مى‌‏‌بخشد. این ارزش اجتماعى - دینى در میان تمام افراد مؤمن و معتقد به خدا مشترک می‌باشد. اکثر افراد جامعه درباره اهمیت آن به توافق رسیده‏‌اند؛ این توافق به‌نوعى وفاق اجتماعى به حساب می‌آید... زیارت در فرهنگ دینى یکى از نمادهاى ملموس و آشکار دین‌باورى و هویت دینى هر جامعه‌‏اى محسوب مى‌‏‌شود... زیارت به‌عنوان مجموعه‌‏اى از فرهنگ معنوى در جامعه، داراى نمادها و نشانه‏‌هاى اخلاقى و اجتماعى است؛ باید این نشانه‏‌ها را در متون و مناسک زیارتى تحلیل و تفسیر نمود. از بعد انسان‏‌شناسى، فرایند دینى زیارت علاوه بر امر اجتماعى و قدسى، امرى است که داراى مناسک و اعمال است...[۵].
    5. از مضمون آیات و روایاتى که درباره دعا وارد شده، استفاده مى‌‏‌شود که استجابت دعا امرى قطعى و اجتناب‏‌ناپذیر است. اگر می‌بینیم دعا ظاهراً به اجابت نمى‌‏‌رسد، باید در اینکه «دعا» دعاى حقیقى بوده یا نه تأمل کرد و الا دعا و اجابت از قبیل علت و معلول است؛ هر وقت علت آمد، معلول اجتناب‏‌ناپذیر است. برخى از بزرگان، مانند صدرالمتألهین و علامه طباطبایى بر این عقیده‌‏اند که ارزش‏هاى اخلاقى از قبیل توبه، دعا و... هرگاه تحقق پیدا کند، برکات آن آمرزش گناهان و استجابت دعا باشد، تخلف‏‌ناپذیر خواهد بود. کسى که معتقد است دعا صحیح است، ولى قبول نمى‌‏‌شود، مانند کسى است که معتقد باشد خورشید طلوع کرده و تاریکى همچنان باقى است...[۶].
    6. از پیامدهاى عصر جدید، تأکید بیش از حد بر «فردیت» انسان است؛ به‌‎گونه‏‌اى که به‌تدریج به پدیده «خودشیفتگى» آدمى منجر مى‌‏‌شود. به اعتقاد اریک فروم، «انسان خودشیفته» از مظاهر عصر جدید است؛ انسانى که پیوسته منتظر است تا دیگران محبت و عشق خویش را نثارش کنند، ولى چنین وظیفه‌‏اى را براى خود در قبال دیگران قائل نیست تا محبت و عواطفش را نثار دیگران کند؛ نتیجه منطقى چنین وضعیتى، گسست عاطفى افراد از یکدیگر است... پیامد چنین وضعیتى، پیدایش نوعى بحران معناست... دعا و زیارت، انسان را از انزواى درون بیرون آورده، به جمع پیوند مى‌‏‌زند و آن در حقیقت، همدم شایسته‌‏اى است که تنهایى و غربت وحشتناک را به انس و الفت مبدّل مى‌‏‌سازد؛ زیرا شخصى که در حال نیایش است، نه‌تنها خود را تنها نمى‌‏بیند، بلکه با چشم دل مى‌‏‌یابد که در آن حالات عرفانى، مجموعه کاینات با او همنوا هستند... دعا و زیارت علاوه بر کارکرد معنابخشى به حیات انسان، باعث اطمینان قلب و قدرت روحى نیز مى‌‏‌شود...[۷].

    وضعیت کتاب

    در پایان جلد اول و دوم کتاب، فهرست تفصیلی مطالب آمده، ولی متأسفانه فهرست‌های فنی فراهم نشده است. کتاب حاضر مستند است و نویسندگان مقالات، ارجاعات و توضیحات خودشان را گاه به‌صورت پاورقی و گاه به شکل پی‌نوشت در پایان مقاله خود آورده و بعد از آن، فهرست منابعشان را ذکر کرده‌اند.

    پانویس

    1. ر.ک: یادداشت کمیته علمی، ج1، ص7-9
    2. ر.ک: متن کتاب، ج1، ص32-‌33
    3. ر.ک: همان، ص36-‌37
    4. ر.ک: همان، ص64-‌66
    5. ر.ک: همان، ص471-‌474
    6. ر.ک: همان، ج2، ص649-‌650
    7. ر.ک: همان، ص809-‌812

    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب.


    وابسته‌ها