مرآت عشاق؛ اصطلاحات صوفیان

    از ویکی‌نور
    مرآت عشاق اصطلاحات صوفيان
    مرآت عشاق؛ اصطلاحات صوفیان
    پدیدآورانسلیمانی، مرضیه (مصحح)
    ناشرشرکت انتشارات علمي و فرهنگي
    مکان نشرايران - تهران
    سال نشر1388ش
    موضوعتصوف - اصطلاحها و تعبيرها تصوف - متون قديمي تا قرن 14
    زبانفارسی
    کد کنگره
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf


    اصطلاحات صوفیان متن کامل رساله مرآت عشاق که نویسنده آن معلوم نیست و با تصحیح و تعلیقات مرضیه سلیمانی، چاپ شده است. کتاب حاضر در حقیقت متن رساله دانشگاهی مصحح بوده است که تحت نظر و راهنمایی استاد فتح‌الله مجتبایی و کامران فانی به سرانجام رسیده است. مرآت عشاق مشتمل بر تعریف 468 مدخل اصطللاحی است که بر اساس ترتیب حروف ابجد به شرح و توضیح اصطلاحات صوفیان می پردازد و به زبان فارسی نوشته شده است، و بدین‌حیث فراگیرترین اثر مستقل در اصطلاحات عرفانی به فارسی تا نیمه نخست سده 10ق است. [۱]

    نویسنده اصطلاحات مزبور را که هم شامل اصطلاحات عربی و هم شامل اصطلاحات فارسی می شود، بدون اشاره به معنای لغوی آنها، شرح داده و مستندات و شواهدی را از آیات و روایات و همچین اشعار شعرای مختلف و متون فارسی و عربی آورده است.

    شیوه تفسیر اصطلاحات به این گونه است که مولف در آغاز حروف، که الفاظ مصدَّر به آن‌ها را تفسیر کرده، ابعاد تاویلی هر حرف را در آرای عرفانی و فلسفه حروف واجسته، و به قول خود «خواص» آن‌ها را برشمرده است. پیش از شروع تعریف و تفسیر اصطلاحات، یک رباعی مربوط به حروف مشروحه، از سروده‌های خود را آورده است. ادبیات عرفانی پارسی را واخوانی کرده و موافق با تاویل نمادها، شواهد شعری برای آن‌ها آورده است. [۲]

    مرآت عشاق از آثاری نظیر شطحیات روزبهان بقلی، اصطلاحات محیی الدین عربی و فخر الدین عراقی و عبدالرزاق کاشانی و شاه نعمت الله ولی و شبستری، متاخرتر است. و می توان آن را از سنخ انیس العشاق رامی یا لطیفه غیبیه دارابی یا قواعد العرفای پوشنجی دانست گرچه از حیث تفصیل بیانی و محتوایی از آثار مشابه قوی تر است. این اثر را به لحاظ سبک نگارشی، می توان از آثار خوب قرن نهم تا یازدهم هجری در موضوع خود به شمار آورد. ذکر مترادفات فارسی و عربی، استناد به آیات و احادیث، امثال و اشعار فارسی و عربی از ویژگی‌های کتاب است.(<<refر.ک: مقدمه کتاب،ص15<<ref/)

    کتاب شامل مقدمه ای مفصل در مورد موضوع، فلسفه حرف، لغت و اصطلاحات عرفانی است و نشاندهنده تسلط مولف بر زبان شناسی، معنی شناسی، تاویل، علم حروف، اعداد و علوم بلاغی است. آیات و روایات استفاده شده عمدتا شامل آیات و روایات استفاده شده در آثار ابن عربی و شیخ محمود شبستری و اشعار هم عمدتا از حافظ و شبستری است ولی از اشعار شعرایی چون مولوی و عطار نیز استفاده شده است. (<<refر.ک: مقدمه کتاب،ص16<<ref/)

    اصطلاحات شرح شده در این اثر، صرفا منحصر به اصطلاحات صوفیانه نیست و اصطلاحات موجود در غزل های عارفانه فارسی نیز شرح داده است. (<<refر.ک: مقدمه کتاب،ص17<<ref/) تعلیقات مصحح این اثر، در پایان هر حرف، ارزشمند است و بر غنای هر چه بیشتر اثر افزوده است.

    پانویس

    1. ر.ک: قلی‌زاده، حیدر، ص12 و 13
    2. ر.ک: قلی‌زاده، حیدر، ایمانی، بهروز، ص13

    منابع مقاله

    1. دیباچه مصحح.
    2. قلی‌زاده، حیدر؛ ایمانی، بهروز؛ «شناخت مولف مرآت عشاق (مطالعه‌ی نسخه شناسانه و متن‌پژوهانه)»، آینه میراث، بهار و تابستان 1395، شماره 58.

    وابسته‌ها